ACHTERHAM
Type: gemeenteweg
Ligging: wijk Centrum
Coördinaten:
📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap
Toponymie
Huidige naam: Achterham
Oude benaming: Achter Ham of Achter Ram (Raem)
In de middeleeuwen betekende het weiland aangezien dergelijke gronden bijna uitsluitend daartoe gebruikt werden.
Middelnederlands: hamme = haak.
Archief Stad Vilvoorde
Op ende af schrijff der landen, bempden, bosschen ende vijvers etc. gelegen binnen de stadt Vilvoorde ende haeren eygendomme gehouden den 25 Juny 1767 naer voorgaende advertentie ende affixen van biljetten (idem 1768, 1769, 1770, 1771, 1772) "gelegen achter ham"
Kiezerslijst (1938): 'Achterhamstraat'
Historiek
Oorsprong: De naam van deze weg 'Achter Ram' vinden we terug op latere kadastrale kaarten (19de eeuw) opgemaakt door (franstalige) cartografen.
Door sommige auteurs (zie Calderon, Wauters) wordt in die zin verwezen naar het ra(a)m of raem voor het opspannen en drogen van weefsel.
A. Wauters in 'Histoire des environs de Bruxelles' (1851). Vrij vertaald:
De lakenindustrie te Vilvoorde.
Net als in bijna alle Belgische steden bood de lakenindustrie in Vilvoorde werk aan zeer veel mensen. Een lakengilde ( laken gulde ) bestond er al in 1357, en het was toen verboden om lakens die buiten het grondgebied waren gemaakt met het stadszegel te voorzien. Omdat de archieven van de gilde, waaronder het oude Guldenboeck , in 1489 verloren waren gegaan, besloot men een nieuw register op te stellen aan de hand van enkele documenten in particulier bezit en door het bijeenbrengen van herinneringen van stadsbewoners. Op 11 november 1494 werden de rechten en regels van het ambacht vastgelegd, met instemming van de burgemeester, de schepenen, vier oud-schepenen, de dekens en zeven tot acht lakeniers, de lakenwevers, de volders, de wevers, de peertsers of persers, kortom iedereen die zich met de lakenbewerking bezighield betaalde voor de lakenhandel, en de volgende dag werden deze regels voorgelezen in een qougedinghe of algemene vergadering (Archief Stad Vilvoorde: register 'De Guldenboeck' ondertekend door Weseler). Elk jaar, met Sint-Jan, midden in de zomer, kozen de schepenen twee knechten en twee dekens van het gilde ( guldekens ); daarna stuurden ze de twee nieuwe knechten om de twee nieuwe dekens op te halen, aan wie ze de eed lieten afleggen; vervolgens benoemden ze de acht gezworenen, oftewel de ‘acht’, en gaven hun namen door aan de dekens, die hen eveneens de eed lieten afleggen. De dekens en de acht erkenden het schepenbank als beroepsinstantie; de hoogste geldboete die zij mochten opleggen bedroeg 10 thoren van 20 Brabantse groten. In Vilvoorde was er een raem , dat wil zeggen een plek waar de lakens werden gedroogd (vandaar de naam Achter Raem voor de velden ten noordwesten van de Mechelse poort), en een pertse of pers. Men betaalde aan de meester van de Raem: voor elk heel laken 6 plak, voor een halve laken ‘volgens de nieuwe manier’ ( van der nuwer draperiën ), en voor elk groen, blauw of rood laken 4 plak; voor elk gescorsten laken 5 plak. Deze belasting moest meteen betaald worden ('t gelt altyt op 't laken ), op straffe van uitsluiting van het beroep voor een jaar en het opleggen van een pelgrimstocht naar Vendôme als straf. In 1578, toen men drapiers uit Duffel aanwierf om zich in Vilvoorde te vestigen, beloofde de stad voor hen een raem te laten bouwen van 60 ellen lang.
Het is het eerder aannemelijk dat verwezen wordt naar een aangeslibd stuk land in een bocht van een rivier (de Zenne), vaak een omheind stuk weiland, of een landtong. Het is land dat vaak lager ligt en door natuurlijke omstandigheden is ontstaan. Gelet op de moerassige omgeving in en rond de stad (de naam broek verschijnt in talrijke toponiemen), en rekening houdend dat dit gebied buitten de stadswallen was gelegen, werd de naam 'achter ham' opgenomen in een register van landen, beemden, vijvers en bossen in de 18de eeuw.
Misschien brengt enig verder opzoekingswerk enige opheldering tussen beide.
Bronnen
- Figuratieve kaart C. Everaert (1757)
- Kaartboek 'De Abdij van Ter Kameren' (1719-1720)
- P.C. Popp' Plan parcellaire de la ville de Vilvorde’ (geen datum – periode 1842-1879)
- Rooilijnplan 1890(1840)
- Topografische kaart — 1894
- Calderon, A. — Historiek der straten van Vilvoorde (1993)
- Onroerend erfgoed Zie Vestenstraat (Stedelijke school)
- Luchtfoto's
De Achterham is .../... werd Achterraem genoemd.