BEGIJNHOF
Type: verdwenen plaatsnaam
Ligging: Centrum
Het binnenplein van het Begijnhof was publiek toegankelijk, gelegen vlak bij de O.L.V.-kerk en de vroegere Pastoorstraat, palende ten noorden aan de Woluwebeek. Begijnen waren alleenstaande vrouwen die als geestelijke leefden zonder echt bij een kloosterorde te horen. Vaak leefden meerdere begijnen gemeenschappelijk in een begijnhof. Aan de schouwmantel van de woning ‘het Monnikhof’ (Nowélei (Jean Baptist) nummer 37) prijkt een steen met jaartal 1693 die zich oorspronkelijk bevond boven de ingang van het Begijnhof. Het oorspronkelijke begijnhof bevond zich eerder aan de Leuvensesteenweg.
Coördinaten:
📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap
Historiek
Huidige naam: verdwenen sedert +/- 1900
Oude naam: Begijnhof (zie eveneens Begijnenweide, Begijnen bosch, Begijnen poorte, Beghinen veldeke)
Groepjes ongehuwde, gelovige vrouwen, begijnen genoemd, gingen vanaf de late 12e eeuw samenleven in de stad. Eerst in een collectieve woning, convent genoemd, later ook in huisjes rond een binnenhof. Conventen vond men overal in West-Europa, begijnhoven vooral in de Nederlanden. N de late middeleeuwen zochten heel wat mensen naar nieuwe manieren om hun geloof te beleven. Vanaf het einde van de 12e eeuw vestigden ongehuwde vrouwen en weduwen zich in de buurt van een kerk of klooster, om samen te werken en te bidden. Ze volgden het voorbeeld van enkele bekende, charismatische vrouwen, die probeerden eenvoudig en vroom te leven ‘in navolging van Christus’. De spilfiguren van de beweging waren vaak rijke, geletterde vrouwen, maar er waren ook armere begijnen. Die voorzagen in hun levensonderhoud door handenarbeid, in de textielsector of als wasvrouw. De begijnen werkten ook in hospitalen en weeshuizen.
Economische bloei leidde tot de groei van de Europese stedelijke centra. Steeds meer mensen, onder wie veel ongehuwde vrouwen, trokken naar de steden. In de begijnhoven vonden alleenstaande vrouwen een veilige, aantrekkelijke en maatschappelijk erkende woonplek, zonder dat ze hun economische zelfstandigheid helemaal kwijtraakten. Begijnen waren namelijk geen kloosterlingen. Ze legden geen gelofte van armoede af, wel van kuisheid en vroomheid. Ze behielden hun bezittingen en konden het begijnhof verlaten, bijvoorbeeld om te huwen.
Een begijnhof werd geleid door hofmeesteressen, die verkozen werden door de begijnen. Maar de pastoor, de bisschop en de stedelijke overheid beperkten bewust de bewegingsvrijheid van de begijnen, uit wantrouwen tegenover deze gemeenschappen.(bron: canon van Vlaanderen)
Er zou reeds melding gemaakt zijn van een begijnengemeenschap in 1065. Het begijnhof van ‘OLV ten Troost werd kerkelijk bevestigd in 1229. Het ommuurde complex (met kerk en infirmerie) was gelegen langs de ‘baan naar Leuven’ tussen de huidige Steevoortstraat en Woluwelaan (Er was aldaar een Begijnenpoorte – verwijzing 1427 archief OLV ten Troost register nr. 6 farde 46). Dit was een belangrijke vervoersader voor het transport van stenen, en tevens een bekende doorgangsweg van pelgrims die het miraculeus Mariabeeld kwamen vereren. Na de ontmanteling in 1578 huisden de begijnen bij familieleden en kennissen tot in 1586 ze zich weer groepeerden in huisjes vlak bij de OLV van Goede Hoop kerk.
Bronnen
- Archief Stad Vilvoorde — Register van alle de landen, bempden, bosschen, vijvers ende andere gronden van erffven gelegen binnen de stadt ende de cuype van Vilvoorden met de taeffel van de naemen der besitters oft gebruyckers van de selve gronden van erffven soo ende gelijck ’t selve is bevonden anno 1677. Bijeen vergadert door Pieter Courtoes.
- Kaartbladen opgemaakt door koninklijk ingenieur Villaret (Institut National de l’Information Géographique et Forestière, Saint-Mandé (France) - historisch-topografische kaart van het gebied tussen Gent-Doornik en Maastricht-Luik - 1745-1748)
- Kabinetskaart door J. J. F. graaf de Ferraris (Oostenrijkse Nederlanden en het Prinsbisdom Luik" - 1772)
- Archief Stad Vilvoorde — Requesten (1792-1795)
- Primitief kadastraal plan Sectie D, Percelen van 1 tot 926, 'De Stadt' (1830-1834)
- Kadastraal plan Popp (1842-1879)
- Archief Stad Vilvoorde Roolijnplan
- Archief Stad Vilvoorde Plan Waroquiers Jules (1906)
- Foto's
- Postkaarten - Zichtkaarten
- Luchtfoto
'het begijnhoff'
'op het beggijnhof'
A.L.E. Verheyden - 'In oude prentkaarten':
Op het binnenplein wordt
men getroffen door de verscheidenheid van de bouwstijlen.
Kijken wij vooreerst naar de absis van wat eens
de kapel van de begijnen is geweest. Onopvallend afgezonderd
van de woongelegenhedcn, maakt ze indruk
wegens de logge, stroeve structuur. Vooral dan wanneer
de vergelijking gemaakt wordt met het belendende huis, mei de rechthoekige vensters. In de absismuur
ontwaart men een rondboogvenster (op de reproductie reeds dicht gemetseld). Hetzelfde rondboogmotief
van de vensters vindt men nog ongeschonden
terug op hel andere belendend huis (links van de
kapel). Oorspronkelijk werden de begijnen in de kapel
begraven. Vanaf 1724 (de gr afstenen werden te talrijk)
kreeg het convent een aparte begraafplaats toegewezen.
De eerstesteenlegging van de kapel gebeurde op
30 april 1620 door Lauwerijns Vander Beken. De
bouw was in 1623 voltooid.
Het begijnhof werd met rust gelaten tijdens het bewind van keizer Jozef ll. Met de Franse
bezetting werd het begin van het einde ingeluid. Zoals reeds vroeger vermeld. werd het complex in het
midden van de negentiende eeuw door burgers bezet. J. Nauwelaers beschrijft het milieu als volgt: La
population besogneuse remuante et querelleuse avait installé le bruit et intronisé la discorde à l'endroit
ou, jadis, la sérénité et le repos venaient à la rencontre du visiteur. Uit de reproductie blijkt wel
degelijk én de gewijzigde standing én de drukte van gans andere bezigheden (de mestvaalt in het
midden). Toch nog even aandacht voor de nog voortbestaande uitgang (rondboog) naar het "pastoorstraetje".
Gans. anders ziet het Spaans huis er uit. Het geeft
het complex van het begijnhof een onweerlegbare
allure van welstand. Het warec verkeerd te denken dat
de begijnen allen over een beschei