KONINGSLO
Ligging: wijk
De wijk wordt begrensd door de gemeentegrenzen met de stad Brussel (Neder-Over-Heembeek) ter hoogte van de Laskouter, Schapenweg, Romeinse steenweg alsook met de gemeente Grimbergen ter hoogte van de Mutsaardplaats (plein) en de Sint-Annalaan. Heden wordt de wijk eveneens begrensd door de Ring rond Brussel (R0). Koningslo kan verder opgedeeld worden in een aantal deelwijken (en/of parochies) zoals de Mutsaerd, het Voor (Beauval), het 'oude' Koningslo, het klein Hoogveld, ...
Ingevolge besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad behoren volgende straten administratief tot de wijk Koningslo: Opsomming straten : Aardebergstraat; Amazonenlaan; Arendlaan; Berkendallaan; Bosweg; De Pomp; Devoerlaan; Eikendallaan; Eksterstraat; Essendallaan; Fazantenlaan; Groendallaan; Heembeekstraat; Heysellaan; Hof ten Voordestraat; Keelstraat; Kievitlaan; Klein Hoogveld; Koekoekstraat; Kwakkelstraat; Kwikstaartstraat; Lakenstraat; Laskouterstraat; Leeuwerikenlaan; Lijsterstraat; Meeuwenlaan; Mercatorstraat; Mezenlaan; Mutsaertstraat; Olympiadelaan; Ooievaarstraat; Opperveldlaan; Oude Lindestraat; Papegaaistraat; Pauwstraat; Ravenlaan; Reigerslaan; Romeinsesteenweg; Schapenweg; Sint Annalaan; Sint Annastraat; Sperwerlaan; Steenstraat; Streekbaan; Strombeeksesteenweg; Trassersweg; Valkenlaan; Veldstraat; Vinkenlaan; Vogelzangstraat; Warandelaan; Weikantstraat; Winkelveldstraat; Zangrijelaan; Zwaluwenstraat
Ondertussen (tot en met 2025) zijn er een aantal straten (straatnamen) bijgekomen: de Pomp, Klein Merelnest, Kodakplein, Merelnest, Mussennest, Kraaiennest, Spechtlaan, Tjiftjafstraat
Coördinaten:
📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap
Toponymie
Een loo of lo is een historische benaming in het Nederlandse taalgebied met verschillende betekenissen. Het is zeer waarschijnlijk verwant aan het Griekse λευκος (leukos, helder) en het Latijse lux (licht). Alles wijst erop dat hiermee twee verschillende landschapsfenomenen werden aangeduid: • Een open plek in een bos. Hieruit zijn afgeleide betekenissen ontstaan: • Een geïsoleerd bosje tussen de velden • Vrij uitgestrekt bos (m.n. in het oude graafschap Vlaanderen) • Bosje op hoge zandgrond • Veeweide • Een plas, ven, moeras, drassige bodem, natte weide (vooral in de Kempen) In het geval van de eerste definitie gaat dan wel om een specifiek soort bos, namelijk een open loofbosstructuur waarin de mens zijn bestaan vond. Het woord lo of loo is afkomstig van het Germaanse *lauhaz, wat open plek in een bos of bosje op hoge zandgrond betekent. Er konden akkertjes in liggen, en ook de nederzetting was niet ver weg. Tevens was het een veeweide. Het onderscheidt zich van andere historische termen voor bos, zoals holt, woud en bussch. Een loo was van al deze termen het bos dat het meest verweven was met het leven van de (pre)historische mens. Namen met -lo zijn sinds lange tijd gevormd, van de 8ste tot en met de 12de eeuw. Mogelijk stamt Koningslo ook van een naamvorm: een bos toebehorend aan de familie ‘conincx’.
Bronnen
-
Naamverwijzingen
1450 ‘te Coeninxloe’ Schepengriffie ‘oorkonden verschenen voor de schepenen der stad’ ‘1450-1461) (Rijksarchief)
1505 ‘Conincx loo’ Schepengriffie ‘contracten en goedenissen’ (1504-1517) (Rijksarchief)
1677 ‘bij Coninxlooy’ (stadsarchief)
1709 ‘Conincxlo’ Schepengriffie ‘boek van aangeslagen goederen die buiten de stad gelegen zijn’ (1709) (Rijksarchief)
1804 ‘à Cininck-loo’ (Rijksarchief ‘verkoop van nationale goederen’)
1821 'Koninckxloo’ (kadastrale kaart)
1826 en 1837 ‘Conings Loo’ (stadsarchief) -
A. Wauters —
Histoire des environs de Bruxelles (1851),
dl. 11, blz. 526–527. Heruitgave 1972, dl. VI, blz. 245–251
(met plan opgesteld in 1718 door G. Couvreur).
Plan uit De abdij van Ter Kameren 1716–1720, René Laurent, Algemeen Rijksarchief Brussel (1996) - E. Verschuren — ‘De geschiedenis van Vilvoorde tot het begin van de 20e eeuw’ (+/- 1904)
- A. Guesnon — ‘La surprise d'Arras tentée par Henri IV en mars 1507 et le tableau de Hans Conincxloo’ (1907)
- J. Verbesselt — ‘Het parochiewezen in Brabant (tot het einde van de 13de eeuw)’ (1972)
- A.L.E. Verheyden — ‘Onze stad Vilvoorde’ (1977)
- J. Nauwelaers — ‘Histoire de la ville de Vilvorde'
- Onroerend erfgoed
- Tijdschrift Heemkundige kring hertog Hendrik I Vilvoorde
- Post- of zichtkaarten / luchtfoto's
- Stadsarchief Vilvoorde
LOO wil zeggen berg of hoogte, dus staat Koningslo gelijk met berg of hoogte van de koning. Van welke koning zou hier sprake kunnen zijn? Ongetwijfeld zou men moeten teruggaan tot de Frankische tijd om hierop een antwoord te vinden. Echter de geschiedenis heeft geen spoor nagelaten van een vorstelijk verblijf aldaar. Wauters geeft blz. 526 en 527, een lange lijst van eigenaars (van 1312 tot 1762) die een kasteel te Koningslo zouden bewoond hebben, doch hij zegt niet waar dit gebouw zou gestaan hebben, en wij van onze kant vonden er geen spoor van terug. Sinds heuglijke tijden behoorde het pachthof ‘t Voor aan het gasthuis van Vilvoorde. Deze hoeve was de grootste van gans de omtrek. De woning dagtekent van 1628, zo duiden de ankers aan. Boven de ingangspoort staat het beeld van O.L.V. Moeder Gods, patrones van het Gasthuis. Op een gedenksteen geplaatst boven de poort van de schuur, stond “Anna Maria Goossens, Moeder bouwt deze schuur 1749”. In 1312 schreef men ’t Hoff ten Voerde, hetgeen zeggen wil pachthof aan de weg. Volgens onze vroeger gemelde denkwijze staat “Voerde” gelijk met weg of baan ‘zie de ontleding van de naam Vilvoorde). Zoals men weet loopt de Romeinsestg. gans Koningslo door. In 1719 bouwde men aldaar een kapel, welke toegewijd was aan de Drie Koningen. Het hoofdaltaar van de kapel is versierd met een schilderij welke rond de jaren 1870 door de schilder, echtgenote van de beeldhouwer Goefs werd geschonken. De kapellaan van Vilvoorde was gelast daar 's zondags mis te lezen en katechismuslessen te geven. De dopen en de begrafenissen bleven aan de parochiale kerk van Vilvoorde gehecht. In 1798 werd deze kapel gesloten, doch heropend in 1802. In 1834 is de kapel afgebroken, en van dan af maakte Koningslo, onder geestelijk oogpunt gezien, van de parochie van Strombeek-Bever. De afbraak van de kapel bracht 400 Fop, die gestort werd in de kas van de kerkfabriek van Vilvoorde. Het beeld van de H. Laurens dat daar stond werd insgelijks naar de kerk van Vilvoorde overgebracht. Het klokje dat in de toren hing, slaat heden het uur op het stadhuis. Op de plaats waar de kapel stond werd een beeld van de H. Aloysius van Gonzague geplaatst. De Steenstraat werd in 1846 gekasseid, en de pomp die er stond werd er in 1868 geplaatst. Het schoolhuis werd in 1879 opgericht, voordien gingen de kinderen van Koningslo te Strombeek-Bever naar school. De stad Vilvoorde betaalde het schoolgeld van 1853 tot 1879.
Conincxloo, qu'on écrit aujourd'hui Koningsloo (les bois du roi) (1), est un prolongement des collines de Vilvorde, longeant la Strombeeke dans la direction de Laeken. Cette petite localité a donné son nom à une nombreuse famille de peintres flamands du seizième siècle, dont les filiations sont encore imparfaitement connues. Le premier (peintre) que l'on rencontre est Jean van Coenincxloe (2) dit Schermer (ou Schernier?) II peignait à Bruxelles en 1491. Les comptes de la recette générale des ducs de Bourgogne le citent en 1499, en même temps que Pierre ConinxIoo, chargés l'un et l'autre de peindre, décorer et armoyer les chariots branlants et litières de l'archiduchesse. (1) Il existe dans les pays de langue germanique, et particulièrement dans les Flandres, une foule de localités dont le nom est composé de lo, loo, loh, ancien haut allem, loch = bois, bocage, forêt. Ces noms de lieu sont pour la plupart devenus noms de famille. (Cf. A-F. Pott, Die Personennamen, Leipzig 1859, pp. 374. 510). — Pour Kilian, Etymologicum teutonicæ linguse (Anvers 1588), lo, loo, signifierait locus alius adjacens stagnis, torrentibus et paludibus. Cette interprétation, trop complaisamment reproduite de nos jours, n'a d'autre fondement que les rêveries étymologiques de Goropius Becanus. Oriqines Antwerpianæ, 1569, p. 42 et suiv. 2) En dehors des variantes flamandes Kuenincxloo, Coeninxloe, et même Conincxloy dans Van Mander, ce nom a subi dans les documents français toutessortes de déformations, telles que Corninxloo, Corninxloy, Corniflos, Cornifloy,Cornincfloes, Cornixflos, Cornixclo, etc. ; Conninploo dans Le Gentil, Doc. Zn éd. touchant l’abbaye de Saint-Vaast, p. 5 et 6 ; Corninploss dans A. Terninck, Arras p. 258. — Mre Hans signait Conincxloo, Coninxloo, Conicxlo et Conixlo, tantôt avec de, tantôt sans de. Son fils, renonçant au de, signait Jacque Coniscloy, Coniscloye, Conixloil, dans le Reg. de la confr. de saint Luc. (Arch. comm.).
De Kapellen van Koningslo en Houtem
Elk van de beide buitenwijken Koningslo en Houtem bezat een eigen kapel, evenwel zonder eigen bedienaar. De eerste kapel had Sint-Laurentius tot patroon, de tweede Sint-Antonius. Beide kapellen zijn niet zeer oud. Die van Koningslo stond niet ver van de huidige aan de andere kant van de straat. Haar oorsprong moet gezocht worden in de zeer verre afstand van de moederkerk. Waarschijnlijk werd ze in de 16e eeuw gebouwd. Alleen 's zondags werd er door een onderpastoor van Vilvoorde mis gelezen en gepredikt. Zij verdween met de Franse Revolutie. Eerst in de jaren dertig kreeg Koningslo een nieuwe kapel en parochie. Na de oorlog 1940 werd het Voor eveneens tot parochie opgericht.
Houtem, eveneens een uur van de hoofdkerk verwijderd, kreeg reeds vroeg een kapel door toedoen van de abdij ter Kameren, die er een groot hof en de meeste gronden bezat. Deze stond niet op de plaats van de huidige parochiekerk, maar langs de weg naar Vilvoorde, zoals het Kaartboek van 1719 aangeeft. Wij vragen ons af of deze wel de eerste kapel van het gehucht is geweest, daar er in de hoven, waarvan een abdij in de13e eeuw de uitbating aan eigen fratres toevertrouwde, doorgaans een kapel werd opgericht. Kijken wij naar Amelgem, Ossegem(Laken) , Buggenhout, enz. (J. LINDEMANS, Het Landgoed Ossegem, overdruk uit ESB., jg. 1930 D. DELESTRE, De Kapel van Amelgem onder Meise, ESB., jg. 1928.) . De abdij van ter Kameren, die in de 13e eeuw te Houtem een van haar voornaamste hoven oprichtte en door fratres liet uitbaten, zal o.i ., naar het algemeen voorbeeld, er wel voor gezorgd hebben dat de zielezorg er niet verwaarloosd werd uit hoofde van de verre afstand van de hoofdkerk. Spijtig genoeg, vonden wij er nergens enig spoor van. Dit hoeft ons echter niet te verwonderen, daarvele soortgelijke kapellen soms vrij vlug verdwenen, meestal reeds een eeuw later, door het vervangen van de fratres door leken. In 1775 bouwde de abdij ter Kameren een nieuwe bapel te Houtem in de nabijheid van haar hof. Dit is het tijdstip waarop op vele plaatsen pogingen werden ondernomen om ingevolge de aangroei van de bevolking nieuwe parochiën te stichten.
Na de Franse Revolutie bleef de kapel bestaan. Zij werd zoals voorheen bediend door de onderpastoor van Vilvoorde en met tussenperioden door de pastoors van Peutie en Perk. Eerst in 1825 werd ze officieel herkend en in 1838 als parochie opgericht.
‘Voor dit gehucht geldt de bemerking die voor Houtem gedaan werd : de belangstelling van de historici reikte niet veel verder, dan wat A. Wauters in amper anderhalve bladzijde geboden had in 1855 Deze meer dan korte schets biedt niettemin belangrijke inlichtingen in verband met de Middeleeuwse periode. Omtrent de gebeurtenissen gedurende de Moderne Tijden speelt de auteur alleen maar enkele, sporadische gegevens door en dan nog in de optiek van de vermelding van de namen der leengoedhouders. Zijn overzicht werd verdienstelijk, doch eerder sporadisch aangevuld door J. Nauwelaers.
Talrijke verwijzingen naar 'Koningslo', o.a.
Bevolking in 1837: 167 inwoners en 34 huizen
Bevolking in 1839: 178 inwoners en 34 huizen
Vrij geïsoleerd gehucht, gelegen in het uiterste zuidwesten van Vilvoorde; van de rest van de gemeente afgesneden door de Ring rond Brussel. Van oudsher was Koningslo een moerassig en bosrijk gebied dat sedert de tiende eeuw verdeeld was over kerkelijke en wereldlijke hoogwaardigheidsbekleders; in de loop van de twaalfde eeuw werd het grotendeels omgezet in weiden en akkers met als belangrijkste plaatsen "'t Voer" een hoeve in handen van het Onze-Lieve-Vrouwegasthuis en sedert het begin van de veertiende eeuw ook de versterkte residentie van de Heren van Coninxloo. Dit uitgestrekte landbouwgebied was gelegen buiten de middeleeuwse stadskern en bleef tot de twintigste eeuw nagenoeg ongeschonden. Op de kaart van Ph. Vandermaelen uit het midden van de negentiende eeuw bestond Koningslo slechts uit de concentratie van een beperkt aantal huizen en enkele verspreide hoeven. Als buitenwijk van Vilvoorde bezat het gehucht van in de zestiende eeuw een eigen kapel toegewijd aan Sint-Laurentius, doch zonder eigen bedienaar. Volgens J. Verbesselt dient haar oorsprong gezocht te worden in de verre afstand tot de moederkerk. De kapel, gelegen tegenover de huidige kerk van Sint-Aloysius verdween tijdens de Franse Revolutie; pas in de jaren 1930 kreeg Koningslo opnieuw een kapel. Momenteel telt het gehucht drie parochies: Koningslo zelf met de kerk Sint-Aloysius van Gonzaga uit de jaren 1930, 't Voor, als parochie opgericht in de jaren 1940 met de moderne Sint-Jan-Berchmanskerk uit de jaren 1960 en Mutsaard, waarvan de kerk gelegen is op grondgebied Brussel-Laken; het grootste gedeelte van het grondgebied is ingepalmd door woonuitbreidingen uit de tweede helft van de twintigste eeuw. De oudste bebouwing (eerste en tweede kwart van de twintigste eeuw) situeert zich aan de Romeinsesteenweg en in het zuidwestelijke gebied dat aansluit bij Strombeek-Bever en Brussel; vaak gaat het hier om vrij banale lintbebouwing, soms met verwaterde reminiscenties aan de gangbare stijlen, zoals het art-decogetinte nummer 55 in de Mutsaertstraat. Het noordwestelijk gedeelte wordt ingenomen door "'t Voor", een woonwijk met planmatige aanleg en radiaal stratenpatroon met rond convergentiepunt, een realisatie in het kader van een grootscheepse huisvestingspolitiek die werd gestart tussen beide Wereldoorlogen en voortgezet na de Tweede Wereldoorlog: ‘t Voor wordt gekarakteriseerd door homogeen bebouwde straten van aaneengesloten eengezinswoningen uit de jaren 1950 en 1960, meer bepaald eenvoudige bel-etagewoningen soms met keldergarage, en sociale woningbouw met uniform uitzicht uit dezelfde periode, zoals in de Vinkenlaan. Verder noteren we sedert het laatste kwart van de twintigste eeuw de beeldbepalende inplanting van een aantal bedrijven zoals het "Athena Business Center", voorheen "Kodac" en een watertoren (1978) aan de Streekbaan. Op 5 oktober 1993 werd de eerste steen gelegd van het "Huis van de Toekomst", Indringingsweg nummer 1, waarbij de toekomstvisie op onze leefomgeving en ons bestaan wordt geïllustreerd; het huis opende zijn deuren op 16 maart 1995 en werd gesloten op 16 maart 2000. Ter vervanging werden een nieuw "Huis en kantoor van de Toekomst" geopend.
• DE DONDER J., Het Huis van de Toekomst, in Vlaams-Brabant, tweemaandelijks tijdschrift, nummer 5, 1996, p. 35-39.
• VERBESSELT J., Het parochiewezen in Brabant tot het einde van de 13e eeuw. Deel XI. Tussen Zenne en Dijle, Pittem, 1972, p. 72-73.
Bron: KENNES H. met medewerking van STEYAERT R. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB1, onuitgegeven werkdocumenten.
Jeugdherinneringen aan Koningslo (Herbosch, Gilberte 2019)
Beknopte geschiedenis van Koningslo (Gobin, Paul 2019)
Koningslo jeugdherinneringen (Gobin, Paul 2024)
Metaaldetectie Koningslo (Gobin, Paul 2025)
Romeinen in Koningslo (Gobin, Paul 2019)
Wist je dat? Ridder Van Coninckxloo (Gobin, Paul 2024)
Kasteel van Koningslo (Stappers, Marcel 2019)
Kerkhof van Koningslo (Cornut, Philippe 2019)
e.a.