VILVOORDE
Ligging
Vilvoorde maakt deel uit van de provincie Vlaams-Brabant. Aanpalende gemeenten zijn: Grimbergen (Strombeek-Bever - Grimbergen - Borgt), Zemst (Eppegem), Steenokkerzeel (Perk - Melsbroek), Machelen, Brussel (Stad - Neder-Over-Heembeek - Haren).
Wijkindeling
Ingevolge besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad behoren volgende straten tot de verschillende wijken:
Far-WestGrens : gemeentegrens Grimbergen-Woluwelaan-spoorweg-Leuvensestraat-Bolwerkstraat-Fr. Rooseveltlaan-Hendrik I-lei- G.Gezellestraat-Den Haeckstraat-Hellestraat-J.F. Willemsstraat-gemeentegrens Grimbergen
Opsomming straten : ; Abeelstraat; Beethovenstraat; Benoitstraat (Peter); Blockxstraat (Jan); Buyssestraat (Cyriel); Davidstraat (J.B.); De Boeckstraat (August); Den Haeckstraat; Duchéhof (Maurits); Eikstraat; Fetisstraat; Gevaertstraat; Gezellestraat (Guido); Groenstraat; Guldensporenstraat; Havendoklaan; Hendrik I lei (even nummers); Hendrik I lei (oneven nummers) van G. Gezellestraat tot Woluwelaan; J. Monnetlaan; Kerkhofstraat; Konrad Adenauerlaan; Ledeganckstraat (Karel); Nieuwe Rolleweg; Nijverheidsstraat; Olmstraat; Platanenstraat; Populierstraat; Simon Stevinstraat; Sobrystraat (Lode); Streuvelsstraat (Stijn); Teirlinckstraat (Herman); Tinelstraat (Edgard); van den Vondelstraat (Joost); Verbindingsstraat; Verhaerenstraat (Emile); Vermeylenstraat (August); Wilgenstraat; Willem Elsschotstraat; Willemsstraat (Jan Frans); Mechelsesteenweg van G. Gezellestraat-Den Haeckstraat
Koningslo
Besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad
Grens : gemeentegrens Brussel-gemeentegrens Grimbergen en Ring
Opsomming straten : Aardebergstraat; Amazonenlaan; Arendlaan; Berkendallaan; Bosweg; De Pomp; Devoerlaan; Eikendallaan; Eksterstraat; Essendallaan; Fazantenlaan; Groendallaan; Heembeekstraat; Heysellaan; Hof ten Voordestraat; Keelstraat; Kievitlaan; Klein Hoogveld; Koekoekstraat; Kwakkelstraat; Kwikstaartstraat; Lakenstraat; Laskouterstraat; Leeuwerikenlaan; Lijsterstraat; Meeuwenlaan; Mercatorstraat; Mezenlaan; Mutsaertstraat; Olympiadelaan; Ooievaarstraat; Opperveldlaan; Oude Lindestraat; Papegaaistraat; Pauwstraat; Ravenlaan; Reigerslaan; Romeinsesteenweg; Schapenweg; Sint Annalaan; Sint Annastraat; Sperwerlaan; Steenstraat; Streekbaan; Strombeeksesteenweg; Trassersweg; Valkenlaan; Veldstraat; Vinkenlaan; Vogelzangstraat; Warandelaan; Weikantstraat; Winkelveldstraat; Zangrijelaan; Zwaluwenstraat
Kassei
Besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad
Grens : Ring-gemeentegrens Grimbergen-kanaal-Ring
Opsomming straten: Albert I laan; Belgiëlaan; Beneluxlaan; Blaesenbergstraat; Borghtstraat; Borghtvoetweg; Breemputhof; Breemputstraat; Breughelstraat; Bruinstraat; Brusselsesteenweg; De Braekeleerstraat (Hendrik); De Saedeleerstraat (Valerius); Engelandlaan; Ennepetalplein; Ensorlaan (James); Europaplein; Frankrijklaan; Grimbergsesteenweg; Hoogveld; Italiëlaan; Jordaensstraat; Jumelagepad; Kardinaal Cardynplein; Kennedylaan (President); Kleine Veldovenweg; Komatsulaan; Koning Boudewijnlaan; Koningslosteenweg; Lenterik; Luxemburglaan; Maastrichtlaan; Maubeugelaan; Medialaan; Memlingstraat; Mergelputstraat; Metsysstraat (Quinten); Middelburgplein; Minnemolenstraat; Nachtegaalstraat; Nederlandlaan; Penarroyalaan; Permekestraat; Plein Vilvoordse Haard; Poelstraat; Poststraat; Rubensstraat; Schilderspad; Smitsstraat (Jacob); Tangemolenweg; Teniersstraat; Thaelstraat; Twee Leeuwenweg; Vaartdijk; Van Dyckstraat; Van Eyckstraat; Vander Weydenstraat (Roger); Veldovenweg; Vlierkensstraat; Voerdelaan
Centrum
Deel I: Stadscentrum;
Besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad
Grens : Heldenplein-Vuurkuisenlaan-kanaal-gemeentegrens Grimbergen-J.F. Willemsstraat-Hellestraat-Den Haeckstraat-G. Gezellestraat-Hendrik I-lei-Fr. Rooseveltlaan-Bolwerkstraat-Leuvensestraat-Spoorweg-gemeentegrens Brussel-Schaarbeeklei-Heldenplein
Opsomming straten: Arsenaalstraat; Bergstraat; Blondieaustraat (Etienne); Bolwerkstraat; Buissetstraat (Xavier); Campionlei (Ferdinand); Consciencestraat (Hendrik); d Aubreméstraat; de Grimberghestraat (Roger); Drenkplaatsstraat; Duchéstraat (Marius); Fabriekstraat; Geldersstraat (Frans); Gendarmeriestraat; Goubloemstraat; Goubloemweg; Grote Markt; Guldenschaapstraat; Hanssenslaan (Benoit); Hanssenspark (Benoit); Heldenplein; Hellestraat; Hellingstraat; Hendrik I lei (oneven nummers) van Fr.Rooseveltlaan tot G. Gezellestraat; Houtkaai; Kazernestraat; Klein Molenstraat; Kleine Gang; Koepoortstraat; Kolveniersstraat; Kortestraat; Kruisboogschuttersstraat; Kursaalstraat; Lange Molensstraat; Leopoldstraat; Leuvensestraat; Marktstraat; Mechelsesteenweg tot aan G. Gezellestraat-Den Haeckstraat; Mechelsestraat; Neerhofstraat; Nolet de Brauwerestraat; Nowélei (Jean Baptiste); Parkstraat; Peperstraat; Pootstraat (Karel Jan Frans); Portaelsplein; Portaelsstraat; Preckherstraat (Jean); Radiatorenstraat; Riddersstraat; Rivierstraat; Rooseveltlaan (Franklin); Schapulierstraat; Slachthuisstraat; Spiegelstraat; Spuymolenstraat; Stationlei; Stationplein; Toekomststraat; Trooststraat; Vaartstraat; Van Helmontstraat; Varkensmarkt; Vestenstraat; Vissersstraat; Vlaanderenstraat; Vuurkruisenlaan; Vuurkruisenplein; Werkhuizenstraat; Witherenstraat; Zennelaan; Schaarbeeklei (oneven nummers) van Heldenplein tot Parkstraat
Deel II: Broek;
Besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad
Grens : kanaal-Vuurkruisenlaan-Heldenplein-Schaarbeeklei-gemeentegrens Brussel-kanaal
Opsomming straten: Brentastraat (Louis); Broekstraat; Budasteenweg; Debackerstraat (Willem); Diegemstraat; Gillekensstraat; Harensesteenweg; Havenstraat; Herlaerstraat; Kasteelstraat; Machelenstraat; Marie-Joséwijk; Rondeweg; Schaarbeeklei (even nummers); Schaarbeeklei (oneven nummers) van Parkstraat tot gemeentegrens; Sluisstraat; Steenkaai; Trawoolstraat
Faubourg
Besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad
Grens: spoorweg-Woluwelaan-gemeentegrens Machelen-spoorweg
Opsomming straten: Anemonenstraat; Anjersstraat; Astersstraat; Azaleastraat; Begoniastraat; Bloemenplein; Chrysantenstraat; Crocussenstraat; Dahliastraat; de Bavaylei; Fresiastraat; G.Levisstraat; Geraniumstraat; Hazeweide; Hertzstraat (Armand); Hortensiastraat; Houtemsesteenweg van de Bavaylei tot Woluwelaan; Hoveniersstraat; Klein Steenstraat; Leuvensesteenweg van spoorwegbrug tot Woluwelaan; Luchthavenlaan; Meiklokjesstraat; Mimastraat; Olieslagerslaan (Jan); Perckveldstraat; Perksestraat; Pioenenstraat; Rozenstraat; Seringenstraat; Steevoortstraat; Tulpenstraat; Viooltjesstraat; Wautersplein (Jozef); Windmolenstraat; Wipstraat; Zavelstraat; Schoewever van de Bavaylei tot aan Woluwelaan
Peutie
Besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad
Grens: Woluwelaan-Houtemsesteenweg-Buitingstraat-Grensstraat-Sint-Martinuslaan-gemeentegrens Steenokkerzeel-gemeentegrens Machelen-Woluwelaan
Opsomming straten: Aarschotsestraat; Bloemenlaan; Breydelstraat(Jan); Callaertstraat (S.); Drie Kastelenstraat; Groene Grachtstraat; Kerkstraat; Leuvensesteenweg van Woluwelaan tot gemeentegrens Machelen; Lindenstraat; Martelarenstraat; Melsbroeksestraat; Nieuwstraat; Oudstrijdersstraat; Pastoriestraat; Ravaartstraat; Rollewagenstraat; Sasweg; Schuifelaarstraat; Tweewegenstraat; Vijfhoekstraat; Vilvoordestraat; Vredestraat; Grensstraat van Buitingsstraat tot aan Martelarenstraat; Peutiebosweg
Houtem
Besluit van het College van Burgemeester en Schepenen van de stad Vilvoorde op 15/10/2001 en bekrachtigd door de gemeenteraad
Grens: Woluwelaan-gemeentegrens Zemst- gemeentegrens Steenokkerzeel-Sint Martinuslaan-Grensstraat-Buitingstraat-Houtemsesteenweg-Woluwelaan
Opsomming straten: Aardestraat; Achterstraat; Bloedstraat; Boektsesteenweg; Brandvoetweg; Brembosstraat; Buitingstraat; Damstraat; Derdeschoofstraat; Driestenbosstraat; Eggenpad; Grensstraat van Haesendonckstraat tot Buitingstraat; Harmoniepad; Harmoniestraat; Hazegras; Hondenbergstraat; Hooigaardestraat; Houtemboskerkweg; Houtemsesteenweg van Woluwelaan tot Damstraat; Houtemsesteenweg (klein doodlopend straatje vanaf Woluwelaan); Houtemveldstraat; Huinhovenstraat; Kattestraat; Keiput; Keiputvoetweg; Kluitingstraat; Kruipinstraat; Lange Bundervoetweg; Lange Wandeling; Leeuwstraat; Maaiveld; Monnikenhofstraat; Negendagwand; Nieuwburgstraat; Oogstweg; Osseneusel; Otto de Mentockdreef; Paraplupad; Paraplustraat; Pastoorstraat; Pikdorserspad; Put; Rodenbachplein(Albrecht); Rodenbachweg; Root; Schoewever van Kluitingstraat tot Woluwelaan; Schoolstraat; Schriekwegel; Sint-Rochusstraat; Spreeuwenhoek; St. Amalbergepad; Steenmolenweg; Ter Kamerenpad; Ter Kamerenweg; Teresianenstraat; Trekelsstraat(Karel); Twee Bundersstraat; Twee Bundersvoetweg; Vierbunder; Vierbunderpad; Vlasaard; Vlegelpad; Wanneweg; Wijnputvoetweg; Zaaitijdstraat; Zomertijdpad; Mechelsesteenweg van Woluwelaan tot gemeentegrens Eppegem
Sedert 2012 zijn er een aantal nieuwe straten (straatnamen bijgekomen). Deze worden toegevoegd als volgt:
Broek: Balotstraat (Laure), Broekplein, De Bockstraat (Frédor), Fonteyneweg, Kruittuin
Far-West: Elsschotstraat (Willem), Floridalaan, Lijsterbesstraat,
Faubourg: Lavendelveld, Leliestraat, Monnetlaan (Jean), Stevinstraat (Simon), Van Thuringenhof (Sofia), Voldersstraat
Houtem: den Brand, Ten Gaarde, Witloofstraat,
Kassei: Kareelerf, Milleniumpad
Koningslo: de Pomp, Klein Merelnest, Kodakplein, Merelnest, Mussennest, Kraaiennest, Spechtlaan, Tjiftjafstraat,
Stadscentrum: Brabantplein, Commanderieplein, Correctiedreef, Dewezplein (Laurent-Benoit), Maria-Theresialaan, Zennebroekweg
Peutie: Callaertstraat (Severinus), Maartenshof, Kipsweideweg
Coördinaten:
📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap
Inwonersaantal
Toponymie
- Tijdschrift Naamkunde — ‘De naam Vilvoorde’ J. Devleeschouwer - 1971
- Alfabetisch lexicon van de gemeentenamen
- Geschiedkundige Publicatiën der stad Brugge, II. — Brabantsche en Limburgsche plaatsnamen in de Brugsche poorterboeken van de. 15e en de 16e eeuw / Indices op de Brugsche Poorterboeken. Brugge, Desclée-de Brouwer· en cie, .1938.– J. Lindemans
- Toponymisch Woordenboek — van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226) (1960). Gearchiveerd op 31 januari 2015 - Maurits Gysseling
- Lodovico Guicciardini — ‘Beschrijvinghe van alle de Neder-landen' (1612)
- de Cantillon — ‘Vermakelykheden van Brabant en deszelfs onderhoorige landen' (1770)
- E. Verschuren — ‘De geschiedenis van Vilvoorde tot het begin van de 20e eeuw’ (+/- 1904)
- E. Kockaert — ‘Beknopte kroniek van Vilvoorde' (1957 - verschenen in het tijdschrift 'de Brabantse Folklore')
- A.L.E. Verheyden — ‘Onze stad Vilvoorde’ (1977)
- J. Nauwelaers — ‘Histoire de la ville de Vilvorde'
- Onroerend erfgoed
- Tijdschrift Heemkundige kring hertog Hendrik I Vilvoorde
- Postkaarten of zichtkaarten / Luchtfoto's
- Stadsarchief Vilvoorde
Het Brabants stadje Vilvoorde, aan de monding van de Woluwe in de Zenne gelegen, wordt het eerst vermeld in een oorkonde van Karel de Grote: 779 (kopie van het einde van de XIIe eeuw) in denominandas villas, id sunt ... Budilio in Texandria, Filfurdo in Bragbando .... De vorm Filfurdo weerspiegelt Oudnederfrank. *Filfurd, waarvan het tweede bestanddeel als soortnaam voortleeft in Ndl. voord v. (m.) ‘doorwaadbare plaats’. Het eerste, dat volgens A. Carnoy uit Germ. *felwa ‘saule’ of *Wil- ‘Woluwe’ ontstaan ware, volgens M. Gysseling uit een Germaans hydroniem *Filō-, moet in werkelijkheid verband houden met Zweeds (dialectisch) fil m. en o. ‘rahm, saure milch’. *Filfurd kan ‘Roomvoord’ betekenen; het kan ook voor *Fila(h)afurd of *Filbėkifurd ‘voord in de Roombeek’ staan; maar in elk geval onderstelt de naam een vertaling van die der Zenne, waarschijnlijk opgevat als een Romaans adjectief voor ‘roomachtige’, nl. een -i̯a-afleiding van het woord dat in het klassiek Latijn sagīna luidde en o.a. ‘het vet’ betekende. Daar de werkelijke oorsprong van Zenne vaststaat, kan nu de complexe voorgeschiedenis van de naam Vilvoorde geschetst worden, een voorgeschiedenis die nauw samenhangt met de wordingsgeschiedenis van ons volk; voor nadere bijzonderheden verwijzen we naar ons opstel ‘Zum uralischen Substrat des Gallischen’
Vilvoorde, VB, dial. uitspraak of . 779 kopie ca. 1191 Filfurdo, 947 kopie ca. 1191 Fillofort, 1122 Filfurt (TW), 1153 Viluort, 1394 in Filuordia (Bo1944), 1430 versus filfordiam (Ke, onuitgegeven), 1599 Viluorden (KPH, II, 8816), 1757 Vilvoorden (KPH, II, 666). Volgens Gysseling samengesteld uit de Germaanse waternaam *Filo en voorde (TW), dus ‘doorwaadbare plaats in de Filo’. Devleeschouwer vervangt die verklaring door het weinig overtuigende ‘Roomvoord’ of ‘voord in de Roombeek’ (DV1971). Het is aannemelijker om het eerste lid te verklaren als een persoonsnaam zoals in Bekkevoort en Bosvoorde. Het eerste lid is dan de Germaanse persoonsnaam Filo (Fö1), bewaard in de Zwitserse gemeentenamen Villigen en Villnachern (LSG). Vilvoorde betekent dus ‘voorde van Filo’. (pk)
Vilvoorde : 1421 Vulvoorde (136), 1424 Vilvoorden '(78), 1443 Vulvoorden (380), 1450, 1456 Vulvoorde (472, 494, 606), 1483, 1484 Vilvoorde (798, 822), 1545 Vuylvoorde (904).
Filfurdo • 779 kop. ± 1191 • Mwb LQ 324, 52 r°
Filfurdo • 844 kop. ± 1191 • Mwb LQ 324, 14 v°
Fillofort • 947 kop. ± 1191 • Mwb LQ 324, 59 r°
Filfurt • 1122 • D MA 7
Filfurt • 12e • Bu 1559
Filforth • 1136 • Gesta abb. Gembl., Lz 56 v°
Filfort • 1154 • G SB
Filfort • 1201 • L 28 H 6/154
Viluorda • 1179 • X Br 3
Filleuort • ± 1191, in de titel • Mwb LQ 324, 51 v°, 59 r°
de Filloforde • ± 1191, in de titel • Mwb LQ 324, 51 v°, 59 r°
Uillefort • 1201 • Xg 8
Viluort • 1215 • G N
Viluordensis • 1217 • X E 5566/15
Filford • 1224 • Gr 6
“Inkost” [ Vilvoorde : Br : Bra ]
Entecost • 1172 kop. ± 1243 • Gr II 1 n° 7
Encost • 1191 kop. ± 1243 • Gr II 1 n° 8
Historiek
-
Overzicht — Burgemeester - Secretaris - Notaris (vanaf 1192 tot heden)
Een lijst (in tabelvorm) van de burgemeesters (meier), stassecretarissen vanaf de toekenning van de vrijheidskeure tot heden, aangevuld met een lijst van notarissen, met aanduiding van de aard van het bewind waaronder zij ressorteerden.
-
Wapenschild
Datum van Ministerieel Besluit: dinsdag, 8 juli, 1986
Beschrijving: In keel een burcht van goud, verlicht en gemetseld van sabel, bestaande uit een middengebouw met geopende poort en opgetrokken valdeur, met een schilddak waarin drie dakkapellen, tussen twee zijtorens met kegelspits en windvaan, begeleid door twee staande afgewende banieren van keel met vrijkwartier van goud.
Het wapen werd op 15 september 1819 toegekend en op 6 mei 1839 herbevestigd en op 8 juli 1986 in licht gewijzigde vorm herbevestigd.
(1819) Van rood beladen met een getoomde burgt en ter wederzijde verzeld van een banier, alles van goud.
(1839) Een rood veld met een gulden kasteel.
Het wapenschild (vlag) door de jaren heen. Al in de Middeleeuwen hadden de steden eigen vlaggen en vaandels. Vaak waren die gebaseerd op de kleuren van het stadswapen. Ze bestonden meestal uit aan elkaar genaaide repen stof in de kenmerkende kleuren voor de stad. De vorm en het ontwerp waren niet altijd vastgelegd en konden in de loop der tijd veranderen.
Bronnen
Bewerkt door Petrus Montanus - Vertaald door: C. Kiliaan
bron: Lodovico Guicciardini, Beschrijvinghe van alle de Neder-landen (ed. Petrus Montanus). Fibula-Van Dishoeck, Haarlem 1979 (facsimilé van uitgave 1612)
(Vilvoorden ende zyne gelegentheyt) VIlvoorden, is gheleghen op den vloedt Senne, tusschen Bruyssel ende Mechelen, van beyden ghelijcke verre twee mylen: ende dese plaetse is sterck meer om de gheleghentheydt dan anderssins. Hier staet een sterck slot, redelijck oudt, ghesticht in het jaer 1475, daer gemeynlijck van des Landsvorsten wegen sekere ghevanghene van grooter weerden bewaert worden, die de Landtvorst door zynen eygenen Raedt doet berichten, nae gheleghentheydt der saecken, sonder dat dese oft eenige andere stadt haer dies onderwindt.(Het slot van Vilvoorden daer de Charters van Brabant bewaert werden.) In dit slot worden oock bewaert de originale privilegien, die de Hertoghe den lande van Brabandt oft anderen landen dien aengaende, gheeft: voorts oock de privilegien die de Pausen, Keysers, ende andere groote Heeren den Hertoge van Brabandt verleent hebben: daer en boven de contracten ende voorwaerden die de selve Hertoghe met andere Vorsten ende machtighe Heeren ghemaeckt heeft. Om dese privilegien ende schriftueren te bewaren, is hier eenen Commissaris, ghenoemt Bewaerder oft Tresorier vande Landtcharteren: welck nu ter tijt is Jan van Boischot, + (Jan van Boischot bewaerder van de Charters.) Doctoor ende Raedtsheere van den Secreten Raedt. Van dese stadt is geboren M. Dierick Lisveldt, Heer van Hamme, een seer gheleert ende wel gheschickt man: de welcke door zijn deucht ende goede handelinghe naemaels vande Generale Staten ghemaeckt is Raedtsheer van State, ende korts daer nae Cancelier van Brabandt, met groote authoriteyt.
(Vilvoorden ingenomen van die van Bruyssel.) Byv. [In't jaer 1489 hebben de Bruysselaers Vilvoorden vechtenderhandt inghenomen, ende totten gronde toe afghebrandt. Ende in het (Overghegheven aen Parma.) jaer 1584 trock de Prince van Parma op Vilvoorden, dat hem ontrent den sevenden Septembris met conditien overghegheven werdt, niet sonder schande vande Oversten die daer commandeerde, waer mede Bruyssel van Antwerpen afghesneden werdt.
Vilvoorden, in 't Latyn Vilvordia, is geleegen twee mylen van Brussel en van Mechelen aan de Schelde, dewelke het zelve verdeelt in twee deelen, en ook verscbeide Moolens, doet loopen.
De Taalkundigen lieden, altoos gewoon alles by avontuur, à tout hazard te beslissen, zeggen dat het voortyds een vermaarde Plaats is geweest weegens haare goede Vestingen en Sterktens, noemende het zelve om die reede Vitte forte, sterke Stad; een naam in vervolg van tyd verandert in Vilvoorde.
Maar wat 'er ook waar van zyn mach dat den Hertog Wenceslas de Stad versterkte door middel van een Kasteel 't welk hy aldaar deed oprichten in ’t jaar 1375, zo is het daar beneeven onwaarheid dat Vilvoorde genaamt wierd Ville forte, het zy by geleegencheid van deze sterkte, of uyt oorzaak van eenig ander, voor die tyd. De oude, tytelen het met de Eernaam van Filfortium, of Furt in de Duitsche taal, een spreekwyze wel ver van een sterkte te betekenen om aan het verdigtzel te beantwoorden het zelve omkeert, en beteekent, een Gué. Een ondiepte. Dit Kasteel is gebouwt in het midde van een stil water, welkers strykhoeken zyn voorzien met zeven toorenen , waar van de voornaamste, veel beter na de hedendaagsche manier, als al het overige van het Gebouw, voleynd wierd in ’t Jaar 1503. Twee Historie-Schryvers, Barland en Gramaye, verzeekeren, dat men het heeft gebouwt tot verweering tegens de oproerige beweegingen van het gemeene volk der naast aan geleege Steeden, en dat men daar toe de gelde besteede der boetens, die den Hertog opleyde aan die van Leuven en welke zy betaalen moesten uyt hoofden van een oproerige misdaad. Men sloot de Staats gevangenen daar in op, men bewaarde aldaar ook de geheime brieven in, en Land-registers, dewelke men geduurende de Burgers , Oorloogen, daar wederom uythaalde, om ze over te brengen na Nivelle, van waar dezelve wederom wierden gebracht na het Kasteel den 8. January 1587, onder de bewaring van een Commissaris, die den Hertog van Brabant gewoon was daar toe te benoemen. 'tGebeurde, dat eenige dezer Prinssen niet afkeerig waaren om aldaar hun verblyf te neemen; Maar daar was ook een andere tyd, waar in het zelve een tonneel van wreedheid en ongerechtigheid wierd. Verscheide Hoofden der misnoegde wierden aldaar in het heimelyk gevonnist en ter dood gebracht door den Hertog Alba; maar tegenswoordig is die Plaats der verschrikking, zo menigmaal begooten en overstroornt zynde door bloedige Vloeden; genoegzaam vernielt.
Inmiddels behoud den Souverain by aanhouwdentheid aldaar een Kaslelein; dewelke het bestier der Stad is aanbevoolen, zo ook de verandering en verwisseling van de Magistiraat aldaar, het welke alle Jaaren geschied, en het welke by verricht, onder by stant van een afgezondene van de Cancelery van Brabant, alwaar men tegenswoordig bewaart de gemeene brieven van de Provincie. Voor het overige is de bestiering van de Slotvoogdye van Vilvorde altoos een bediening geweest voor zo lang men leefde, en by gevolg meer aanzienlyk, welk voortreffelyk Ampt, de Oude Hertoogen niet toevertrouwde dan aan Perfoonen van den eersten Rang.
Men ziet weinig Steeden, zo klein als deeze, welke met zo vele Kloosters pronken, uitgenoomen De groote Kerk van Notre-Dame. Men heeft aldaar Dominikaanen of Predikmunnikken, die de Historien, welspreckendheid en dichtkunde onderwyzen; Geschoeide Vrouwen Broers, die zy noemen Carmelieten chaussées, welkers Klooster, genaamt, Ten Troost, gebouwd wierd in het jaar 1468, door Karel de Stoute, Hertog van Bourgogne, uitdrukkelyk voor de Monnikken welke gevlugt waaren van Luyk; de andere genaamt Carmetites dechaussées, of ongeschoeide Vrouwen Broers; de Augustyners, die aldaar een Schuilplaats kwaamen zoeken na de verovering van 's Hertogenbosch; De kleine Abdy van Bern, van de orde der Premontreërs, zynde een zekere soort van Augustiners; voortyds zo ryk en heerlyk ingesteld in de Meyery van dezelfde naam; een Gast-Huis, en een Begyn-Hof, zynde het oudste van alle die in de Nederlanden gevonden worden.
Beneevens de Kastelein, heeft de Prins hier een Ontfanger, dewelke te gelyk die van het Quartier Vilvoorden is, van Ter Vueren, van de Hulpe, en van Hoilart, drie Vryplaatzen in het Soniën Bosch. Het Canaal van Brussel op Antwerpen, loopt voorby de voet van de Stad; het welke dezelve geen gering voordeel aan brengt; maar dezelve zoude haar van grooter nuttigheid kunnen zyn, indien men over dezelve kon overgaan van het een eynde tot het ander. Men heeft zulks eens voorgesteld, en men bood aan een gedeelte vande Schelde te verleggen, om een Canaal te maaken van daar, na Mechelen. Doch deze vermeerdering van gemak kon geen ingang vinden, en, het zy om dat die van Vilvoorden de helft der onkosten niet wilde draagen; of dat zy eyndelyk zwaarwichtige reedenen hadden,die kragtiger waaren, als de voordeelen die er uyt zoude kunnen voortvloeijen, zo wierd deze aanbieding, door de Magistraat van Brussel gedaan, van de hand geweezen.
Dicht by dat Canaal vind men een Fonteyn met vier watersprongen, boven dewelke men het afbeeldzel ziet van St. Michiel; het welke ons doet gelooven, dat dezelve is opgericht of ten kosten van de Stad van Brussel, van welke Stad de .Archangel Patroon is, of ten minste versiert is door het geld; ’t welk Vilvoorden geniet van het Canaal.
Den Maarschalk van Saxen, op den 3 February 1745. Vilvoorden gebombardeerd hebbende, zond des anderendaags de Marquis van Contades met een Regiment Dragonders, en eenige Compagniën Granadiers om de plaats te verspieden. Dien Veld-Maarschalk vertoonde zich zelve aldaar, en verpligte het Guarnizoen, bestaande in één hondert en vyftig mannen, zich als Krygsgevangenen over te geeven.
De Wapens dezer Stad is een rood Veld, met een zilvere regter arm.
De naam onzer stad geeft gedeeltelijk een aanduiding betreffende haar oorsprong. Inderdaad, logischerwijze kan men uit die naam afleiden dat de eerste ernstige nederzetting geschiedde nabij een doorwaadbare plaats der Zenne, waar men
te voet en te paard het lopende water kon oversteken. Vooreerst valt er op te merken, dat in de vroegste tijden de allereerste nederzetting waarschijnlijk heeft plaats gehad op de linkeroever van de Zenne. De talrijke uitgegraven, holle wegen in het Hoogveld (buiten het bereik der overstromingen), de Seneccaberg ( 1) en de Notelwenberg zijn er het bewijs van.
In zijn uitmuntend en diepbestudeerd werk «Het ontstaanen de ontwikkeling van de stad Vilvoorde» (Nervische Kernen, b1z. 4) zegt dhr. Dr. Jan Verbesselt: «de oudste kern van Vilvoorde bevond zich « in de vroegste tijden niet op de rechteroever van de Zenne, zoals dit nu het geval is, maar op de linkeroever vóór de overtocht van de rivier ».
...
In alle geval zullen wij ons zeer voldaan achten, indien wij
er in geslaagd zijn door dit beknopt en, vanzelfsprekend onvolledig
overzicht, onze medeburgers en voornamelijk de jeugd aan
het beroerde leven onzer aloude stad een weinig geïnteresseerd
te hebben en de geschiedenis hunner geboortestreek beter te
hebben leren kennen.
Algemene Beschrijving
De historische stadskern van Vilvoorde ligt in de Brabantse leemstreek en ligt grotendeels op zandleembodems, die zelf rusten op meerdere zandige substraten van tertiaire oorsprong. Het zuidoostelijke deel van de historische stadskern ligt in de alluviale vlakte van de Zenne (12,50 m TAW) terwijl het noordoostelijk deel gelegen is op het zuidelijk deel de uitloper van een iets hogere rug van een plateau (18,50 m TAW). De Romeinse heirbaan Asse-Elewijt, buiten de stad nog bekend als Romeinse Steenweg, doorkruiste de stad en heeft waarschijnlijk een rol gespeeld bij het ontstaan van de nederzetting. De oude kern ligt op de rechteroever van de Zenne. De rivier ontvangt er ook de Woluwe- en Trawoolbeek. De kerk staat excentrisch op de zuidwestelijke rand van de middeleeuwse stad, die zelf zuidoost/noordwest georiënteerd is. Op het gewestplan staat het grootste deel van de historische stadskern van Vilvoorde ingevuld als woongebied. Twee lanen in het noorden en het Hanssenspark zijn ingekleurd als parkgebieden en het noordelijk deel langs het Zeekanaal Brussel-Schelde als bufferzone. Het gebied rond het voormalige tuchthuis is woongebied met cultureel, historisch en/of esthetische waarde en het gebied ten westen ervan, het zuidelijk deel langs het zeekanaal Brussel-Schelde, is gebied voor stedelijke ontwikkeling. Rond het ziekenhuis is er een inkleuring als gebied voor gemeenschapsvoorzieningen en openbaar nut. Ten noorden van de Stationlei wordt het terrein ingevuld als ambachtelijke bedrijven en kmo’s.
Archeologische nota
De archeologische kennis van Vilvoorde is zeer beperkt. Uit de prehistorie en de Gallo-Romeinse periode zijn binnen de stadskern tot op heden geen meldingen. In de omgeving van Vilvoorde werden er wel enkele vondsten gedaan uit de bronstijd en de Romeinse periode en dan vooral langs de as Koningslo-Houtem (Sevenants 1987; In ’t Ven e.a. 2005; Driesen e.a. 2012). Het archeologische onderzoek in Vilvoorde is tot nu toe kleinschalig gebleven. Vanaf 2008 gebeurden er een paar noodinterventies naar aanleiding van restauratiewerken en nieuwbouw in enkele historische panden (De Vriendt 2010; Reygel e.a. 2012; Wesemael 2013) en de melding van twee toevalsvondsten (Pauwels 2010; Vynckier 2013).
Officieel is er voor het eerst sprake van Vilvoorde als Filfurdo in Bragbando (779), in een document waarin verwezen wordt naar de schenking van Vilvoorde als koninklijk Karolingisch fiscusdomein of belastingsgebied, door Pepijn van Herstal (die leefde van 635 tot 714, grootgrondbezitter was en hofmeier werd van Austrasië, het noordoostelijke deel van het Merovingische koninkrijk), aan de abdij van Chèvremont bij Luik. Deze abdij nam een vooraanstaande plaats in Neder-Lotharingen maar was steeds een doorn in het oog van de Luikse prinsbisschoppen. Bevestigingen van deze schenking zijn terug te vinden in akten van 844 als in pago Bracbatense Filfurdo (Longlier), van 947 als Fillefort (Chèvremont) en in 972 wanneer de abdij van Chèvremont met al haar voorrechten en ook Vilvoorde werd overgedragen aan het keizerlijke, Onze-Lieve-Vrouwekapittel van Aken. In de akte van 947 is trouwens voor de eerste keer uitdrukkelijk sprake van een ecclesia. Etymologisch zou de naam te verklaren zijn als een waternaam van een beek/rivier (Fil) en een doorwaadbare plaats (furdo/vorde/voorde) (Gysseling 1960).
Later kreeg de abdij van Ter Kameren er de rechten. De aftakeling van het keizerlijke gezag liet op termijn de hertogen van Leuven toe hun macht tot aan de Zenne uit te breiden, wat leidde tot conflicten met de machtige tak van de Berthouts, een oud riddergeslacht uit de 11de eeuw uit de heerlijkheid Grimbergen, die op de andere oever van de rivier een actieve expansiepolitiek voerden (met de Grimbergse oorlog in 1139-1159 als apotheose). De nederlaag van de Berthouts zetten de hertogen van Brabant in 1192 er toe aan Vilvoorde de vrijheidskeure toe te kennen om op die manier hun westgrens te beveiligen. Vilvoorde kon zich van dan af ook politiek en economisch ontwikkelen. De loop van bijrivieren van de Zenne werden omgelegd om molens van water te voorzien en vanaf 1357 werd een stadsversterking opgericht met 25 torens en 4 stadspoorten (de Mechelse Poort richting noorden, de Leuvense Poort richting oosten, de Brusselse of Koepoort richting zuiden en de Vlaamse Poort richting westen). De omwalling werd vanaf 1851 geslecht. Tijdens het archeologisch begeleiden van rioleringswerken in de Koepoortstraat werden mogelijks de opgevulde gracht en restanten van de poort aangesneden (Wesemael 2013). Het tracé van de stadswallen, mooi aangegeven op het plan van Jacob van Deventer, is nog in het stratenplan te volgen: vooral langs de noordkant is het verloop van wal en gracht nog te merken aan de brede aanleg van de Franklin Rooseveltlaan.
De kern van de verdediging was de imposante burcht die vanaf 1375 onder impuls van hertog Wenceslas opgetrokken werd op de plaats van een oudere versterking op de rechteroever van de Zenne, vlak tegenover de kerk. De burcht die de verbindingen met Brussel, Mechelen en Leuven controleerde, deed vooral dienst als hertogelijke staatsgevangenis. De onstabiliteit van de ondergrond leidde tot meerdere consolidatiewerken. Na een laatste restauratie in 1713 werd ze in 1774/5 afgebroken. Een voor de ontmanteling opgemaakt grondplan toont de rechthoekige burcht met torens en brug, omgeven door een brede gracht en voorzien van puntige bastions in Vauban-stijl op de 4 hoeken (Nuytten 2006). De afbraak van de stadswallen en –muren volgden in 1782. Al in 1773 besliste Keizerin Maria-Theresia tot de bouw van een nieuw ‘tuchthuis’, dat uiteindelijk gerealiseerd werd op de linkeroever van de Zenne tegenover de plek van het geslechte kasteel. Het complex fungeerde achtereenvolgens als gevangenis, kazerne, landloperskolonie, militair lazaret en opnieuw gevangenis. Begin 20ste eeuw werd het complex ingericht als kazerne, tijdens de Eerste Wereldoorlog opnieuw als gevangenis en daarna weer als kazerne en dit tot in 1974. Een explosie in een buskruitfabriek blies in 1919 een aantal vleugels weg. Naar aanleiding van een toevalsvondst bij het aanleggen van een liftkoker werden twee robuuste funderingsmuren in baksteen met kalkstenen parament aangetroffen die waarschijnlijk behoorden tot een vroegere indeling van het tuchthuis (Vynckier 2013).
Economisch steunde Vilvoorde lange tijd op de lakenhandel, geweven met Engelse wol. De voornaamste aanvoerlijn liep over de Zenne, die vele eeuwen de enige verbinding met de Schelde en de zee was. Conflicten over de nadelige tolheffingen op de Zenne, eerst door Mechelen en later ook door Antwerpen op de Schelde verzwakten het economisch leven. Uiteindelijk mengde Brussel zich ook in het commerciële conflict. Brussel zou de bevaarbaarheid van de Zenne hebben gesaboteerd om op die manier de aanleg van een nieuwe waterweg af te dwingen: de zgn. Willebroekse vaart tussen Brussel en de Schelde. Dat Brussel de eigen rechten op het vervoer te water wilde monopoliseren, leidde tot spanningen. In 1477 kwam men overeen de werken uit te voeren op voorwaarde dat beide oevers binnen Brabant zouden liggen. Dit laatste om Mechelen te dwarsbomen. De graafwerken duurden van 1550 tot 1561. Eind 19de eeuw werd besloten de vaart aan te passen voor de zeevaart en werd de zone tussen Vilvoorde en Brussel zeehaven, waar hoofdzakelijk hout uit de Baltische regio aangevoerd werd.
De stadskerk, Onze-Lieve-Vrouw-van-Goede-Hoop, is zonder twijfel de opvolger van de eerste al in 947 vermelde Karolingische ecclesia waarvan we het patrocinium niet kennen. Deze stadskerk had diverse bouwfasen. Van de romaanse kerk is nog een stukje zichtbaar in het noordelijk deel van de latere gotische bouw. Tegenover de kerk groeide in de loop van de 12de eeuw een begijnhof, dat vanaf 1230 verrijkt werd met een infirmerie en vanaf 1254 met een kerk. Financieel wanbeheer leidde in de 16de eeuw tot bisschoppelijk toezicht. Het begijnhof doorliep meerdere woelige perioden, werd in de 17de eeuw ingenomen door huurlegers en takelde verder af onder het Frans en Hollands bewind. In 1844 werden de gebouwen openbaar verkocht en later zelfs grotendeels afgebroken om plaats te maken voor een openbaar plein. Van het begijnhof zijn nog delen van een toegangspoort en delen van de huizen in de kern van het huidige stadskwartier bewaard.
In 1623 kocht de dominicaner orde uit Brussel een privépand in de Lange Molenstraat (Moelenstraat), een aankoop die met nog andere panden in de directe buurt wordt uitgebreid. Meermaals werd het kloosterleven verstoord door opeisingen voor de legering van militairen. In 1791 werd het klooster afgeschaft. Van dan was het achtereenvolgens kazerne, katoenfabriek, brouwerij, opslagplaats en mandenmakerij, een functie die leidde tot de alom bekende benaming Mattenkot. Nadien werd het een technische school. Na restauratie, waarbij een deel van het gebouw instortte, herbergt het de stedelijke administratieve diensten. Een proefsleuvenonderzoek (Deceuninck e.a. 2008) en een aansluitende opgraving (Reygel e.a. 2012) naar aanleiding van restauratiewerken leverden belangrijke informatie op over de bouwhistorie en het bodemarchief van het kloostercomplex.
Na de vernieling van het convent der karmelietessen in Steenvoort (Peutie) kreeg deze orde in 1586 de beschikking over de vervallen gebouwen van het Sint-Niklaasgasthuis op de Meer (Leuvensestraat). Tussen 1641 en 1665 werd aan de nieuwe Onze-Lieve-Vrouw-van-Troostkerk gebouwd, die tenslotte in 1671 ingewijd werd. Bij het klooster hoorde ook een internaat. De kloosterorde werd tijdens de Franse revolutie ontbonden en de gebouwen werden deels verkocht en deels ingericht als kazerne. Begin 19de eeuw kon de orde de gebouwen terugkopen en er zich opnieuw vestigen. In 2009 voerde men een noodonderzoek uit in de kloosterkerk naar aanleiding van de restauratiewerken. Dit onderzoek leverde restanten van oudere vloerniveaus, funderingensporen, een stookvloertje, een kasseien wegeltje en enkele graven op. Het ingezamelde archeologisch vondstenmateriaal dateerde vooral uit de 14de tot de 16de eeuw (De Vriendt 2010). In 2010 werden in dezelfde kerk naar aanleiding van een toevalsvondst nog twee graven geregistreerd (Pauwels 2010).
Naast het al vermelde Sint-Niklaashospitaal bezat de stad ook een Onze-Lieve-Vrouwehospitaal, in het begin van de 13de eeuw gesticht door de Duitse Ridderorde. Langs de Vlaanderenstraat rest van dit complex, sinds 1238 beheerd door zusters augustinessen, enkel de kapel uit het einde van de 17de eeuw.
Evaluatie van de bewaringstoestand en motivatie voor de afbakening
De stedelijke ruimte bewaart sporen van samenlevingen die daar achtereenvolgens aanwezig waren en deze ruimte aan hun noden hebben aangepast. Ze is met andere woorden het resultaat van een complex levenstraject waarbij de invulling veranderlijk was naar gelang de sociaal-economische, maatschappelijke en institutionele context. Meer nog dan bij dorpen hebben stadsplattegronden een cumulatief karakter en verschillende fasen. De meeste steden zijn niet als geheel gepland, maar hebben vaak een oude nederzettingskern die teruggaat op een oude burcht of abdij, een economische infrastructuur of andere. Soms kunnen deze zelfs refereren naar een oudere, vroeg- of pre-middeleeuwse aanwezigheid.
Het gebruik van de 19de-eeuwse kadasterkaart (gereduceerd kadaster) als bron voor het onderzoek naar de historische gelaagdheid van een stad wordt gesuggereerd omdat deze een tijdsbeeld geeft van net voor de industrialisering en omdat dit de eerste nauwkeurige versie van het kadaster is met perceelsaanduiding. De oorspronkelijke perceelsindeling van een stad is een relatief stabiel element in de plattegrond, die vaak een prestedelijke oorsprong kent. Ondanks de processen van herverdeling blijven oude bezitsgrenzen en straatpatronen toch lang zichtbaar in het stedelijke landschap. De historische stedelijke kernen zijn immense archeologische sites en behoren tot de meest uitgebreide en complexe sites ter wereld, zowel in extensie als in stratigrafie. Tegelijkertijd zijn deze sites door permanente verstedelijking en stedelijke ontwikkeling ter plaatse zwaar bedreigd.
Wat betreft de afbakening wordt er traditioneel van uitgegaan dat de aanwezige versterkingen in de eerste plaats louter defensieve structuren waren en als dusdanig infrastructuur met een zware belemmerende invloed op de stadsontwikkeling. Hieruit volgt de constructie om de stadswallen te beschouwen als grenzen aan de stadsgroei en dus als bepaling van stadsfasen. De stadswallen vormen een belangrijk onderdeel van de stedelijke identiteit en zijn als zodanig actieve componenten en bepalend voor de conceptuele stedelijke ruimte vóór de industriële periode en dus ook betekenisvol als afbakening van de complexe archeologische sites die steden zijn.
Omwille van al deze redenen wordt de grens van de archeologisch complexe en waardevolle ruimte vastgelegd op de buitenste afbakening van de stadsgracht rond de wallen en muren. De grachten bieden bovendien goede bewaringscondities voor organisch stedelijk afval. In een aantal gevallen werden de laatmiddeleeuwse muren tussen de 16de en de 18de eeuw vervangen door bastions en Vaubanversterkingen. De vergelijking met oudere stadsplannen laat echter steeds zien dat deze latere omwallingen ook de volledige laatmiddeleeuwse ruimte omvatten.
Het intekenen van de kernen gebeurde vanuit de ruimste perceelsafbakening en rekening houdende met belangrijke fysieke grenzen. Deze afbakening concentreert zich in de eerste plaats op de begrenzingen die zichtbaar zijn op de kaart, zoals stadsmuren, omwalling, stadsgrachten. Ook de open ruimtes tussen de bebouwde kern en strategische elementen zoals de rivieroever worden mee opgenomen. Op deze manier zijn we honderd procent zeker dat de afbakening van de historische stedelijke kernen in Vlaanderen dekkend is voor de volledige zone met complex stadsarcheologisch erfgoed (Tys e.a. 2010).
Bibliografie
Kabinetskaart van de Oostenrijkse Nederlanden voor Zijn Koninklijke Hoogheid de Hertog Karel Alexander van Lotharingen, Jozef Jean François de Ferraris, Koninklijke Bibliotheek van België, uitgegeven in 1770-1778, schaal 1:11.520 herleid naar 1:25.000.
Gereduceerde Kadasterkaart van België, Dépôt de la Guerre, uitgegeven in 1845-1855, schaal 1:20.000.
BIESEMANS L. 2006: 800 jaar Begijnen en Karmelietessen van Onze-Lieve-Vrouw ten Troost te Vilvoorde, Vilvoorde.
DECEUNINCK M., VANHOLME N. & VERDONCK A. 2008: Voormalig Dominicanenklooster site “Mattenkot” proefsleuvenonderzoek, Examino CVBA, Wevelgem.
DE MAEGD C. & VAN AERSCHOT S. 1975: Inventaris van het cultuurbezit in België, Architectuur, Vlaams-Brabant, Halle-Vilvoorde, Bouwen door de eeuwen heen 2n, Brussel-Gent.
DE PUE P. s.d.: Geschiedenis van het oud Dominikanen klooster en college te Vilvoorde, Gent.
DE STOBBELEIR D. 1980: Vilvoorde, in HASQUIN H. (ed.), Gemeenten van België. Geschiedkundig en administratief-geografisch woordenboek 2 (met de medew. Van Van Uytven R. & Duvosquel J.-M., Brussel, 1138-1141.
DE VRIENDT B. 2010: Archeologisch noodonderzoek in de Basiliek OLV van Troost te Vilvoorde, AS-Rapportage 2009 31, Mechelen.
DOPERÉ F. 2007: Micro-analyse van middeleeuwse bouwwerven. De steenhouwchronologie toegepast op de kerken van Anderlecht en Vilvoorde (Br. en Vl.-Brabant), Archaeologia Mediaevalis 30, Brussel, 187-191.
DRIESEN P., VAN DE STAEY I. & STEEGMANS J. 2012: Het archeologisch onderzoek in het kader van de DN1000 aardgasvervoersleiding VTN2. Lot 1 en 2: Deeltraject Opwijk-Voeren, Aron bvba Rapport 170, Sint-Truiden, 37-42.
GYSSELING M. 1960: Toponymisch woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (voor 1226) II , 1015.
IN 'T VEN I., WOUTERS W., DE BRUYNE T., VAN BELLINGEN S. & COOREMANS B. 2005: Een Gallo-Romeinse rurale nederzetting aan het Houtemveld in Houtem (Vilvoorde-Steenokkerzeel, prov. Vlaams-Brabant), in INGRID IN ‘T VEN & DECLERCQ W. (eds.): Een lijn door het landschap. Archeologie en het VTN-project 1997-1998, Deel II, Archeologie in Vlaanderen, Monografie 5, 259-269.
KENNES H. & STEYAERT R. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed. Provincie Vlaams-Brabant. Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen VLB1, (onuitgegeven werkdocumenten), Brussel.
MARIËN M.-E. 1957: La région bruxelloise avant 700, Cahiers Bruxellois II, 1.
NAUWELAERS J. 1941 & 1950: Histoire de la Ville de Vilvorde, 2 vols., Paris – Bruxelles – Courtrai.
NOPPEN C. 1950: Historiek en Artistiek van Onze-Lieve-Vrouwkerk te Vilvoorde, Vilvoorde.
NUYTTEN D. 2006: “Un immense bâtiment, d’aspect sinistre, posé au bord du canal”: het voormalige tuchthuis van Vilvoorde, M&L 25.1, 6-28.
PAUWELS D. 2010: Vilvoorde – OLV van Troost basiliek (prov. Vlaams-Brabant), Rapportage vondstmelding 27 augustus 2010, Tongeren.
PEETERMANS H. & VAN GRUNDERBEEK W. 1976: Geschiedenis van Vilvoorde tot begin 20e eeuw. Het onuitgegeven handschrift “Geschiedenis van Vilvoorde” door E. Verschueren, Vilvoorde.
PEETERS J.-P. 1971: Bloei en verval van de middeleeuwse stadsvrijheid Vilvoorde, Eigen Schoon en de Brabander 54, 1-26 & 135-144.
PEETERS J.-P. 1975: Bloei en verval van de middeleeuwse stadsvrijheid Vilvoorde, Tielt.
POUMON E. s.d.: Vilvoorde, zijn ontstaan, zijn geschiedenis, s.l.
REYGEL P. & ERCOSKUN P. 2012: Archeologische opgraving aan de Lange Molenstraat te Vilvoorde (site Mattenkot), Aron bvba Rapport 160, Sint-Truiden.
SEVENANTS W. 1987: Een archeologische inventaris van de kaarten N.G.I 23/3-4, 23/7-8 en 31/3-4. Nota’s ten behoeve van een streekbeschrijving, onuitgegeven licentiaatsthesis Katholieke Universiteit Leuven.
TYS D., BUYLE E., VERDURMEN I. & CANTERS F. 2010: Vectorisering en karakterisering van nederzettingskernen op basis van het zgn. 'gereduceerd kadaster', Skar-Rapport 5, Brussel.
VERBESSELT J. 1950: Het ontstaan en de ontwikkeling van de stad Vilvoorde, Eigen Schoon en de Brabander 33, 1-28.
VYNCKIER G. 2013: Muren, muren, muren en nog eens muren: archeologische toevalsvondsten in Vlaams-Brabant in 2013. Archeologie 2013. Recent archeologisch onderzoek in Vlaams-Brabant, 26-27.
WESEMAEL E. 2013: Prospectie met ingreep in de bodem en archeologische opgraving aan de Koepoortstraat te Vilvoorde, Aron bvba Rapport 185, Sint-Truiden.
Bron: KENNES H. 2005: Inventaris van het bouwkundig erfgoed, Provincie Vlaams-Brabant, Gemeente Vilvoorde, Deelgemeenten Vilvoorde en Peutie, Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen VLB1, onuitgegeven werkdocumenten.
overzicht