INHOUD
EVOLUTIE VAN DE STRAATNAMEN
Straatnamen zijn in feite een vrij recent verschijnsel. De Romeinen legden al rond 300 vóór Christus de Via Appia aan, een verharde weg naar de haven van Brindisi in de zuidoostelijke hiel van Italië. En enkele eeuwen later voegden ze er nog heel wat heirbanen doorheen onze veroverde gebieden aan toe, om hun leger hier zo snel mogelijk naartoe te krijgen. De Romeinen gaven hun straten aan met de termen Cardo en Decimanus. Alle straten die van noord naar zuid liepen werden een cardo genoemd. Een decimanus was een van oost naar west lopende straat. Bij hoofdwegen werd daaraan de bepaling ‘maximus’ aan toegevoegd.
Daar kwamen in de vroege middeleeuwen nog heerbanen (heirbaan) bij, die de heer – bij ons vooral de hertog van Brabant – nodig had om de uithoeken van zijn rijk te bereiken. Maar voor de rest bleek een straatnaam overbodig. Elk huis had een naam, en vaak zelfs een uithangbord met de naam en soms ook een wapenschild of afbeelding erop. Dat bleek lange tijd te volstaan. Straten en pleinen werden vaak genoemd naar het werk dat daar het meeste werd uitgevoerd, of waren gewoon een beschrijving van een belangrijk gebouw dat er in de buurt stond, of van belangrijke mensen die er woonden. Vanaf de 12de eeuw hield men steeds vaker vast aan een vaste straatnaam. Omdat deze echter nooit officieel werden vastgelegd, kwam het voor dat er per straat meerdere namen in omloop waren. Naarmate de bevolking en de verstedelijking groeiden, werden er meer wegen verhard en groeide de nood aan straatnamen om het de vreemde reizigers makkelijker te maken. Trouwens, op de duur waren er zoveel ’s-Herenstraten, -wegen en –leien dat het verwarrend werd. De oudste straatnamen dateren uit de 12de eeuw. Daarvoor werden straatnamen niet opgeschreven. De meeste oude straatnamen die we kennen komen uit de middeleeuwen. Straten werden vernoemd naar herkenningspunten in die straat. De straat langs de kerk werd de Kerkstraat. Het grote centrale plein heette het Dorpsplein (Marktplein) en de straat langs de Veemarkt (Koe(i)markt) werd daarnaar vernoemd. Straatnaambordjes waren er toen nog niet. Oude verbindingswegen met nederzettingen, gehuchten en zelfs akkers kregen een verwijzing naar deze plaatsnamen. Eeuwenlang werd de naamgeving van wegen en straten door de volksmond zelf beslecht. Zo is het verlopen tot ver na de late middeleeuwen. Pas in 1785, aan het einde van het Oostenrijkse regime, werden de in gebruik zijnde straatnamen officieel erkend en vastgelegd. De plaatsnamen uit de volksmond werden in het Ancien Regime van vóór 1800 regelmatig opgeschreven bij officiële stukken voor eigendomsoverdrachten, in reglementen voor ordehandhaving of belastinginning, op kaarten en plannen van het stadsbestuur voor haar werking. In het verleden zijn de straatnamen van steden en gemeenten dus als vanzelf ontstaan zonder enige officiële tussenkomst. Straatnamen vielen dan ook onder te brengen in de volgende categorieën:- Bepaalde bodemgesteldheid (Broekstraat)
- De bestemming die een bepaalde plaats had (Vestenstraat)
- Een beroep dat uitgeoefend werd door de bewoners van de straat (Voldersstraat)
- De naam van een of ander huis (Herlaerstraat)
- De naam van een belangrijk gebouw (Kerkstraat)
- De aanwezigheid van een bepaalde boom of plant (Oude Lindestraat)
- Het beeld van een heilige (Sint-Martinuslaan)
- Een lokale gewoonte, een gebeurtenis of een legende
- De naam van een familie die een eigendom bezat in de straat of die er woonde (d’Aubreméstraat)
- In het verleden werden er maar zelden namen van mensen gegeven aan straten, en straten die naar begrippen genoemd werden kwamen al helemaal niet voor. De gewoonte om straten naar begrippen te noemen is Romaans en kwam hier in Vlaanderen slechts in de Franse tijd in de mode.
- In 1836 verscheen de eerste gemeentewet in België, die besturen verplichtte om hun straten vaste namen te geven, via een commissie die daarvoor moest worden opgericht. Die lokale commissie van heemkundigen, mensen uit het lokale cultuurleven en ambtenaren adviseerde de gemeenteraad, die uiteindelijk ook de beslissingsbevoegdheid had.
- Vanaf 1942 moest de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie telkens een advies over de gemeentelijke voorstellen uitbrengen, om de wildgroei wat in de hand te houden en vooral ook meer eenvormigheid in de spelling te brengen. Ook de nieuwe woonkernen, bijvoorbeeld in de Limburgse steenkoolbekkens, kregen zo straatnamen.
- In 1977 zorgde de fusiegolf voor heel wat dubbele straatnamen in de nieuwgevormde gemeenten. Om de naamgeving niet louter aan de nieuwe fusiebesturen over te laten, werd een Koninklijke Commissie voor Straatnaamgeving opgericht, met afdelingen in elke provincie. Die bracht de homoniemen per gemeente in kaart en deed suggesties om die verwarrende situatie te ontknopen met nieuwe namen.
HISTORIEK VAN STRAATNAMEN IN VILVOORDE
De oudste straatnamen bevinden zich in het centrum. Er waren volgens Gramaye ongeveer 26 straten en openbare pleinen (16de eeuw) met een (gekende) naam. Dit is vermoedelijk het lijstje: Mosselstrate, Brusselse strate, (Lange) Molensstrate, Visscherstrate, Mierennest, Spiegelstrate, de Steege, Kolveniersstrate, Hellinckstrate, Bergstraat, Kempeneerstraetken, Coestrate, Verkestrate, Cattestrate, Lombaertstrate, Ridderstrate, Volderstrate, Minckelkhofstrate, Crioelstrate, Brusselstrate, Witheerengracht, Crommenelleboge, Cruepelstrate, Gheetstrate, de Meer en de Merckt. In ‘Histoire de la Ville de Vilvorde’ beschrijft J. Nauwelaers de herkomst en ligging van deze straten. De tekst werd hierna vrij vertaald als volgt: Deze keer heeft Gramaye, die gemakkelijk overdreef, duidelijk geteld. We zouden er zelfs geen moeite mee hebben om er een paar extra straten bij te tellen. Tijdens de middeleeuwen stonden in de steden de woningen meestal bij elkaar rond ‘vier primitieve straten die elkaar kruisten in het centrum van de stad, en die naar vier poorten leidden’. Na observatie logenstraft de indeling van Vilvoorde deze theorie; in het midden van de parabolische vorm van de vesten, was een enorme vierhoek, waarvan twee zijden zich uitstrekten naar elk van de vier stadspoorten. Ze waren de essentiële verkeersaders waaraan een wirwar van straten en steegjes werd toegevoegd. De Vlaamsche poort of Mosselpoirte was verbonden met de Mechelse poort door de oude Romeinse weg, die in de volksmond soms nog steeds met de oude en oneerbiedige naam van de Mosselstraat werd aanroepen, die de frisse geur weergeeft van het getij dat door de vissersboten wordt aangevoerd. Van de Leuvense poort gingen we via een minder homogene en een minder geurige weg naar de Brusselse poort: de Brusselse straat en een deel van de Meer. Deze twee hoofdwegen waren op hun beurt, in het noorden met elkaar verbonden door de Grote Markt en de Meer, in het zuiden door de Lange Molenstraat. Om straten aan te duiden, gebruikten de oude teksten niet altijd eenvoudige namen. Ze houden van omschrijvingen. Een steegje, gebouwd langs de vesten, ongetwijfeld voor strategische behoeften, worden alleen onder algemene benamingen aangeduid zoals ‘eene strate die lancx der stadtvestbergh geet’ of ‘de gemeyne strate bij der stadtvesten’, zodoende zelfs ook de drukste straten; de bekende Mosselstraat krijgt verschillende etiketten, eerder omschrijvingen dan straatnamen: ‘de strate loopende van de Mosselpoirten (de Vlaamsche poort) ter Mechelsche poirten weerts’, of nog, ‘de strate aldair men ter Mosselpoirte wairt gaet’. Het smalle steegje die van de Meer, leidt naar de kerk, wordt aangeduid met: ‘de strate alsoo men gaet van sprochiaens van Vilvoorden huys ter prochiecherken weerts’. Aan het einde van de 16e eeuw was dat nog steeds zo vermeld als de straat ‘daer men ten Nederhove wert gaet’. Laten we terugkeren naar de Mosselstraat en deze volgen tot aan de Mechelse poort. We steken de brug over waar de stad in 1752 een groot houten kruis plaatste dat door R. Dominicaanse pater Vermeulen plechtig werd ingezegend en waar een lantaarn voor werd geplaatst.
Onmiddellijk na de brug opende zich aan de rechterkant de Visscherstraete (la rue des Poissonniers), die nog steeds erg vaak 't Achtersteen wordt genoemd, naam die waarschijnlijk vandaan komt door de nabijheid van het kasteel van Herlaer. Oude bronnen kenden de naam, die ik toch alleen maar opmerkte in teksten uit 1677 en uit 27 augustus 1711 (« huys metten hof gelegen binnen de staclt Vilvoorclen, achter 't steen, commende ter eener aende ·vrunt, ter tweeder achter teghen cle Zenne ende voorts teghen de straete ». Gr. Scab. 7962.) en vervolgens op de plannen van Huart en Popp. Links, iets verder, komt u in de Mosselstrate, een steegje dat in die tijd niet aan belang ontbrak, dat leidde naar het Nederhof, dat wil zeggen naar de stallen van het garnizoen en de hertogelijke moestuin. Het reeds verlaten kasteel, dat ook al vervallen was, verloor alle bruikbaarheid; beetje bij beetje werd het Neerhof omgebouwd tot een weiland en het wegje had geen nut meer; men reserveerde daarom de aanstootgevende naam Vuilenhoek. Vuile hoekstraat, was de officiële naam in 1821. Rond 1840 werd voorgesteld om het de naam van De Coene te geven, een "beroemde landschapsschilder, geboren in Vilvoorde, maar dit voorstel lijkt echter binnenskamers te zijn gebleven. Een stuk straat die loodrecht loopt, een achtergestelde hoek evenzeer als de ‘vuile hoek’ zelf, genaamd Mierennest, naar de zeer oude Spiegelstraete, zo al genoemd in de 15e eeuw. Het identificeren van deze straten en steegjes is eenvoudig: hun naam is meestal door de eeuwen heen hetzelfde gebleven. Hetzelfde kan niet gezegd worden van de Steege. Dit was gelegen vlakbij de Mechelse poort. Geconfronteerd met enkele teksten: domus in vico dicta de stege juxta portam Mechliniensem (1452), ‘eene scueren inde Spieghelstrate met huysen ende hove achter uytgaende toter steeghen’ (1441), en deze andere beschrijving van een gebouw gelegen in de Spiegelstraat (rue du Miroir), enerzijds rakend aan de vesten en anderzijds aan de ‘strate aldair men gaet naer tstege", leidend met de voorste gevel aan de Spiegelstraat en door zijn tuin verbonden met de kolveniers (1551), zo komen we tot de conclusie dat deze straat niets minder is dan de huidige Kolveniersstraat (rue des Arquebusiers). In dezelfde wijk wordt de Mosselstraete vergezeld door een nog een oudere straat, de Hellinckstraete waarvan de naam tenminste vijfhonderd jaar oud is. In die tijd besloot een ambtenaar met goede bedoelingen, maar eerder onhandig, om op straathoeken de namen van bekende Vilvoordenaars te schrijven, zo dacht hij Van Helmont te geven voor deze zeer oude slagader; de verheerlijking van namen van politici was toen nog niet in de mode... In het midden van de Bergstraat (rue de la Colline), leidt een smal steegje, Kempenerenstraetken (Viculum dictum kempenerenstraetken (1487), Gr. Scab. 7058, f 0 lG-l. - Ibidem 732-l, acte du 10 mars 1562 ) naar de Coestraete. Deze straat, eerder ongelukkig, behield zijn naam niet. Ze werd beter ingedeeld en ontving twee namen in plaats van één; omdat het een vrij lange weg betreft, een deel heette Nieuwe straat (rue Neuve), tegenwoordig Nolet de Brauwere van Steelantstraat; het andere deel, Toekomststraat (rue de l'Avenir). Ze verandert van naam op de kruising met de Varkensmarkt (verkenmerct) (1441) en met de straat die, volgens het Huart-plan (1837), de verfoeilijke naam Verkestraat (rue du Cochon) droeg. De administratie was beledigd door dergelijke vulgariteit; een minder gecompromitteerd dier werd vervangen door een ondubbelzinnige viervoeter en, door een gelukkig historisch toeval, het in essentie lokale dier is ook van puur metaal, de Guldenschaapstraat (de rue du Mouton d'Or), kostbaar en heraldisch, deed zo de Verkestraat voortleven enkel in de herinnering.
Meer dan de Grote Markt was de Meer de kern en het centrum van de omgeving. Aan weerszijden openen andere oude straten en andere door hun rechtlijnigheid. De Cattestrate, zeer dichtbevolkt, wemelend van melaatse huizen; Ik heb het bestaan ervan opgemerkt in een oorkonde van 18 augustus 1367. De Lombaertstraete waarvan de exacte ligging voor mij twijfelachtig blijft; ik zou graag geloven dat de huidige Trooststraat (rue de la Consolation) één en dezelfde straat zijn, ware het niet dat er teksten als deze waren: “een huys op den Meer, op den hoeck van Lombaertstraete commende achter aen de Cattestraete»; de hypothese volgens dewelke de Lombaertstraete de (huidige) Berg van Barmhartigheidstraat (rue du Mont de Piété) zijn, doet dit geloven door gebruik te maken van een verwijzing op het plan van Huart, is in ieder geval niet te overwegen. Deze twee wegen, loodrecht op de Meer, communiceren met elkaar via de Ridderstrate (in de Cattestrate daer men gaet ter Ridderstraten wert), De Volderstrate (16de eeuw), vroeger genoemd Volderiestrate , herinnert aan de bloeiende lakenindustrie, en doet vermoeden dat door het water van de Woluwe zich op deze plaats belangrijke volderinrichtingen verzamelden. Een steegje leidde naar de kerk; moderne bronnen noemen het Minckelhofstraat of zelfs Minckhofstraat, bij verwijzing naar de tiendenboerderij van Ter Kameren, of nog Kerkstraat (rue de l’Eglise) of tenslotte, dichter bij ons, Pastoorstraat (rue du Curé). De Crioelstrate verlengde eigenlijk de Meer, vooraleer via een ombuiging, voort te gaan richting de Leuvense poort. Tenslotte is hier de oude Brusselsestraat waarnaar deze bijzonder typische naam verwijst; tegenwoordig, zoals voorheen, geeft het de richting aan naar het zuiden. In de 17e eeuw vestigden de Theresianen zich er met een klooster en de Premonstratenzers van Bern, een toevluchtsoord. Wanneer, door het aanleggen van wegen we normaal gesproken van Mechelen naar Brussel gingen, het kanaal volgend, veranderde de Mosselstraat officieel in de Brusselsestraat (Rue de Bruxelles), wat goed leek en ook gewenst. Voor de herinnering aan de Theresianen bepaalde de stad om de straat te ontdoen van zijn traditionele naam, die van vrome vrouwen te geven die daar hadden gewoond en wier aanwezigheid enkele illustere bezoekers had aangetrokken. Van de kerk tot de Brusselsestraat, tot tegen deze grenzen was de wijk eerder onbewoond, midden in het Waermoesbroeck (weide met groentekruiden) (de strate gheheeten dwermoesbroec neven der stadtvesten) was er een pad dat oude teksten kennen onder de generieke naam Gruenstrate, die een landelijke weg aanduidt. Later werd dit stuk straat de Witheerengracht genoemd, verwijzend naar de Witheren (Premonstratenzers). De Brusselsestraat zelf, dat door een decreet Theresianenstraat (rue des Thérésiennes) werd, verleende door algemeen gebruik de naam Witheerenstraat; deze naam drong zich met zoveel kracht op en met populair gebruik dat het latere bestuur besloot, als een laatste variatie, deze naam toe te passen voor de oude Brusselsestraat. In de Brusselsestraat, communicerend met de Volderstraat, opende de Crommenelleboge, dikwijls in het frans pittoresk ‘rue du Coude courbé’ genoemd of ‘rue du Cron bras’, omwille van zijn vorm als een accent circonflexe. Het laatste deel van de vierhoek beschreven in de omtrek van de vesten bestond uit de Lange Molenstraat (rue des Moulins) die uiteraard zijn naam ontleende aan de molens, overheids- en particuliere instellingen gevestigd aan de Woluwe. Vanuit deze straat vertrokken meerdere steegjes en in het bijzonder de Berghstraete en 't Copstraetken, die waarschijnlijk zijn naam ontleende aan de herberg Den Gulden Cop, naar de markt (merct), (la Place), het enige openbaar plein van de stad, aan alle kanten wijd open; de Cruepelstrate verbindt het met de Mosselstrate; een steegje waarvan de naam mijn legitieme nieuwsgierigheid afleidt, leidde naar de Coestraete; Ongeveer honderd jaar geleden heette het Bloedstraatje. Hier zijn we heel dicht bij de 26 straten en steegjes van Gramaye. Er zijn nog andere waarvan de locatie moeilijk te bepalen is. Zo komt de Postwegh uit in de Brusselsestraat, dichtbij de Woluwe. En de Gheetstrate of gewoon Ghete wiens naam niet vreemd is aan de nabijgelegen vesten of aan enige uitkijktoren; de plaats genaamd “gheete” lag dicht bij de Woluwe en van de vesten (A.C. 655, f• 54 (huys en hof ghelegen neven de gheete anno (1441). Soortgelijke vermeldingen ‘dans un acte du 31 juillet 1490 (Gr . Scab. 7958, f• 232) et dans un autre de 1501 (Gr. Scab. 7959, f 0 281)’. Tekst: een hoffstadt metten husen daer op staende metten hove der achter aenliggencle en hare andere toebehoirten nu tertijt geheten de leen gelegen bij der lovensche poirten tegen de meer over opden horic vandestrate geheten de ghetestrate, folio 41 du registre 7957 des Gr . Scab. (fin XVième siècle). Stallaert (Glossarium) definieert geet: wacht, nachtwacht, fr. guet. – Men vindt in de inventaris van de goederen van Jaspar Hebscap (1428): de plaatse geheeten de gheete opten hoeck van den wermoes (Acq uits 1624), maar we weten de exacte locatie niet.
In het overzicht van de verdwenen straatnamen zal regelmatig worden verwezen naar de bovenstaande tekst van J. Nauwelaers. Naast gewone samenstellingen als Broekstraat, Kerkstraat, Schoolstraat, e.a. komen zeer veel omschrijvingen voor. Vanuit het centrum vertrekken wegen naar de omliggende dorpen en kregen zo ook die naam: weg naar Houtem, naar Koningslo, naar Peutie, naar Perk, … . Grotere verbindingswegen werden vroeger ook meestal vernoemd naar de bestemming: baan van Vilvoorde naar Mechelen, Leuven, Brussel, Aalst, … Zo kennen we nu nog steeds: Aarschotsestraat, Brusselsesteenweg, Diegemstraat, Grimbergsesteenweg, Harensesteenweg, Heembeekstraat, Houtemboskerkweg, Houtemsesteenweg, Houtemveldstraat, Koningslosteenweg, Leuvensesteenweg, Leuvensestraat, Machelenstraat, Mechelsesteenweg, Mechelsestraat, Melsbroeksestraat, Perckveldstraat, Perksestraat, Peutiebosweg, Schaarbeeklei, … De grotere verbindingswegen worden meestal met ‘steenweg’ aangegeven: in Vilvoorde kennen we aldus de Brusselsesteenweg, Grimbergsesteenweg, Harensesteenweg, Leuvensesteenweg, Mechelsesteenweg, Koningslosteenweg en Romeinsesteenweg. Deze laatste is een buitenbeentje aangezien de andere steenwegen de plaats als richting aangeven. De meeste van deze steenwegen vinden we ook meestal terug op de oudste stratenplannen. De aanleg van de Leuvensesteenweg dateert van op het einde van de 15de eeuw. Bron: Rijksarchief 1477 Resolutie van het stadsbestuur betreffende het lichten van een lening voor de aanleg van een steenweg buiten de Leuvense poort tot Peutie. 1478 Notities en adviezen van de ambachten betreffende een door de magistraat ingesteld onderzoek van de aanleg van een steenweg van Vilvoorde tot aan de steenweg van Brussel naar Leuven. 1479 Stukken betreffende de aanvraag van een octrooi voor de aanleg van een steenweg van aan de Leuvensepoort, over Peutie, tot Melsbroek. Deze beantwoorden meestal ook aan de formule “weg komende van A en gaande naar B”, zoals in ‘de bane van Vilvoorde naar Perk’ (1601). Door weglating van het beginpunt ontstaan kortere omschrijvingen als in die herbane lopende naar Perck (1599). Soms staat het eindpunt vóór de soortnaam. Het resultaat is dan type I, de onverbogen vorm, de Brusselstrate (1603), of type II, de verbogen vorm, den Mechelse wech (1589). Met de uitbreiding van de stad (industriële ontwikkeling) en de nood aan nieuwe woningen in de verschillende wijken werd dikwijls gekozen voor namen rond een bepaald thema. In Vilvoorde komen naast persoonsnamen volgende thema’s aan bod:
-
Bloemen
(Bloemenwijk / Faubourg / verkaveling Sint-Antonius / Moudexi)
- Anemonenstraat
- Anjerstraat
- Asterstraat
- Azaleastraat
- Begoniastraat
- Bloemenplein
- Chrysantenstraat
- Crocussenstraat
- Dahliastraat
- Fresiaweg
- Geraniumstraat
- Hortensiastraat
- Lavendelveld*
- Leliestraat*
- Lijsterbesstraat*
- Meiklokjesstraat
- Pioenenstraat
- Rozenstraat
- Seringenstraat
- Tulpenstraat
- Viooltjesstraat
Let wel: delen van sommige straatnamen zijn meervoud, andere enkelvoud. In het werk Historiek der straten van Vilvoorde (A. Calderon) werden sommige namen foutief in het meervoud vermeld. Enkel de straatnaam Bloemenlaan bevindt zich in deelgemeente Peutie.
-
Bomen
Wijk Far-West (tussen Groenstraat en Nijverheidsstraat):
- Eikstraat
- Olmstraat
- Platanenstraat
- Populierstraat
- Wilgenstraat
Wijk Het Voor (Koningslo), met toevoeging “dal”:
- Berkendallaan
- Eikendallaan
- Essendallaan*
- Groendallaan
Mogelijke verwarring met Lindenstraat (Peutie) en Oude Lindestraat (Koningslo).
-
Jumelage-steden
Hoogveld / Kassei:
- Ennepetalplein
- Komatsulaan*
- Maubeugelaan
- Middelburgplein
- Montignieslaan*
- Peñarroyalaan*
- Jumelagepad*
-
Europese landen
Europawijk / Kassei:
- Belgiëlaan
- Beneluxlaan
- Engelandlaan
- Europaplein
- Frankrijklaan
- Italiëlaan
- Nederlandlaan
- Luxemburglaan
- Maastrichtlaan*
-
Vogels
Wijk Het Voor:
- Arendlaan
- Eksterstraat
- Fazantenlaan
- Kievitlaan
- Klein Merelnest*
- Koekoekstraat
- Kwikstaartstraat
- Leeuwerikenlaan
- Lijsterstraat
- Meeuwenlaan
- Merelnest*
- Mezenlaan
- Ooievaarstraat
- Papegaaistraat
- Patrijzenstraat
- Pauwstraat
- Ravenlaan
- Reigerslaan
- Spechtlaan*
- Sperwerlaan
- Spreeuwenhoek
- Tjiftjafstraat*
- Valkenlaan
- Vinkenlaan
- Zwaluwenstraat
- Vogelzangstraat
- Zangrijelaan
Uitzondering: Nachtegaalstraat (wijk Kassei).
-
Plaatsnamen (bestaande of verdwenen wijken/buurten)
- Budasteenweg
- Devoerlaan
- Drie Kastelenstraat
- Herlaerstraat
- Heysellaan
- Hof ten Voordestraat
- Hoogveld
- Huinhovenstraat
- Klein Hoogveld
- Mimastraat
- Mutsaertstraat
- Neerhofstraat
- Tweewegenstraat
-
Historiek / verleden
- Tuchthuisstraat
- Brabantplein*
- Commanderieplein*
- Correctiedreef*
- Guldensporenstraat
- Breydelstraat (Jan)
- Kasteelstraat
- Herlaerstraat
- Heldenplein
- Vuurkruisenlaan
- Martelarenstraat
-
Religie
- Trooststraat
- Schapulierstraat
- Monnikenhofstraat
- Terisianenstraat
- Witherenstraat
- Ter Kamerenpad
-
Activiteiten / industrie
- Havenstraat
- Houtkaai
- Paraplustraat
- Steenkaai
- Radiatorenstraat
- Werkhuizenstraat
- Fabriekstraat
-
Activiteiten / landbouw
Voornamelijk in de wijk Houtem
- Witloofstraat
- Maaiveld
- Vlasaard
- Vlegelpad
- Zaaitijdstraat
- Korenpad
- Pikdorserspad
- Oogstweg
- Klaverpad
- Roggepad
- Tarwepad
- Eggenpad
- Haverpad
- Hazegras
- Hazeweide
- Root
- Wanneweg
- Derdeschoofstraat
- Hooigaardestraat
- Ten Gaarde
- Houtemveldstraat
- Driestenbosstraat
- Rollewagenstraat (Peutie)
- Rolleweg (Rolleveld - Far-West)
- Schapenweg (Koningslo)
- (Winkel)Veldstraat (Koningslo)
-
Oude landmaten
- Lange Bundervoetweg
- Vierbunder(pad)
- Negendagwand
- Tweebundersstraat (voetweg)
-
Rivieren en beken
- Groene Grachtstraat
- Tangeweg
- Trawoolstraat
- Woluwelaan
- Zennelaan
- Zennebroekweg
- Rivierstraat
- Albert I-laan (GR 08/12/1950)
- Koning Boudewijnlaan (GR)
- Kardinaal Cardijnplein (Jozef) (GR 08/10/1973)
- Hendrik I-lei (GR)
- Kennedylaan (GR 07/12/1964)
- Franklin Rooseveltlaan (GR 1945)
- Leopoldstraat (GR > 1890)
- Maria-Theresialaan* (GR)
- Marie-Joséwijk (GR 1969)
- Van Thuringenhof* (Sofia) (GR)
- Koning Albert I-laan
- Koning Boudewijn I-laan
- Kardinaal Cardijnplein (Jozef)
- Hertog Hendrik I-lei
- President Kennedylaan (John Fitzgerald)
- President Roosevelt (Franklin)
- Koning Leopold I-straat (de Leopoldstraat herinnert aan koning Leopold I en dateert van minstens 24/02/1890)
- Keizerin Maria-Theresialaan
- Prinses Marie-Joséwijk
- Hertogin Van Thuringenhof (Sofia)
- Blondieaustraat (Etienne) (1921–1937)
- Buissetstraat (Xavier) (1906–1920)
- Callaertstraat (Séverin) (deelgemeente Peutie)
- Geldersstraat (Frans) (1965–1979)
- Hanssenslaan (Benoit) (1839–1870)
- Pootstraat (Karel Jan Frans) (1939–1942 / 1944–1962)
Recent werden een paar vrouwelijke namen aan de stratenlijst toegevoegd. Vrouwennamen blijven nog steeds eerder beperkt. (+/- 6 % van alle persoonsnamen).
- Maria-Theresialaan* (GR)
- Marie-Joséwijk (GR)
- Sint-Annalaan en Sint-Annastraat
- Balotstraat (Laure)*
- Van Thuringenhof (Sofia)*
- Park Drie Fonteinen (in de volksmond park van Orban)
- Tangebeekbos
- Hazeweide
- Park Rolleveld
- Park Tyndale (William)
- Hanssenspark (Edmond)
- Milleniumpark
- Klein Hoogveld
- Dorent Nelebroek
INDELING (CATEGORIE) VAN WEGEN (STRATEN) - NUMMERING
Historische indeling We hebben het hier enkel over openbare wegen. Deze worden ingedeeld in hoofdwegen en kleine wegen. De hoofdwegen worden in Vlaanderen ingedeeld in gewestwegen en autosnelwegen. Bij kleine wegen wordt een onderscheid gemaakt tussen gemeentewegen en buurtwegen. Deze indeling heeft een belangrijke impact op het beheer van deze wegen. Er is soms heel wat te doen rond het begrip ‘trage wegen’. Toen in 1841 de ‘Wet op de buurtwegen’ van kracht werd, wilde de wetgever ondubbelzinnig aanduiden welke kleine wegen een openbaar karakter hadden. Wie eigenaar was van die wegjes maakte daarbij niet uit. Al deze buurtwegen werden opgetekend in de Atlas der buurtwegen. De Atlas maakt een onderscheid in buurtwegen en voetwegen. Voetwegen zijn smalle wegen, soms maar 1 meter breed (gewoonlijk 1,65 meter) en de bedding behoort gewoonlijk toe aan de aangelanden. Een buurtweg (met meestal een breedte van 3,30 meter) is een publiekrechtelijke erfdienstbaarheid van overgang waarbij deze weg altijd toegankelijk moet zijn voor het publiek. Buurtwegen zijn in de regel landelijke verbindingswegen zoals voetwegen, kerkwegels en veldwegen, die opgetekend zijn in de atlas der buurtwegen (1843-1845). Elke buurtweg heeft een nummer en een naam. Er was al jarenlang kritiek op de wet op de buurtwegen, die al dateert uit 1841. Deze oude wet stond nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de weg, de bevoegdheidsverdeling is onduidelijk, sommige buurtwegen werden opgenomen in het gewone autowegennet, andere worden al jaren niet meer gebruikt maar behouden wel hun juridisch statuut, enz.. Door het Vlaams Parlement werd een gemeentewegendecreet vastgelegd dat op 1 september 2019 in werking is getreden. Het legt het kader vast voor een geïntegreerde benadering en uniforme regelgeving om gemeentewegen aan te leggen, te verplaatsen, te wijzigen of op te heffen. Het decreet bepaalt één juridisch statuut voor alle wegen in beheer van de gemeente, wat de procedures en handhaving vereenvoudigt. Het onderscheid tussen gewone gemeentewegen en buurtwegen is verdwenen. De regelgeving voor gemeentewegen in de wet van 10 april 1841 op de buurtwegen en in het Rooilijnendecreet van 2009 is meegenomen in het nieuwe decreet. Concreet betekent dat dat de wet van 10 april 1841 opgeheven is en dat het Rooilijnendecreet van 2009 niet langer van toepassing is op gemeentewegen. De gemeenten kunnen hun visie op gemeentewegen en zachte mobiliteit vastleggen in een beleidskader en concrete actieplannen opstellen voor de uitvoering ervan. Het beleidskader kan bijdragen tot een grotere bewustwording rond het belang van trage wegen en helpen in de afweging bij wijzigingen aan het lokale wegennet en de trage wegen. Het decreet bepaalt dat gemeentewegen enkel opgeheven kunnen worden door een beslissing van de gemeenteraad en niet langer door niet-gebruik. De gemeenteraad beslist dus over elke afschaffing van een gemeenteweg. De gemeente moet een gemeentewegenregister opmaken en bijhouden. Dat register bevat:- Alle bestaande en toekomstige administratieve en gerechtelijke beslissingen over de aanleg, wijziging, verplaatsing of opheffing van gemeentewegen.
- De administratieve en gerechtelijke beslissingen over de huidige en toekomstige rooilijnen en rooilijnplannen.
- Grote of hoofdwegen
- Primaire wegen (type 1 en 2)
- Secundaire wegen (type 1, 2 en 3)
- Kleine of lokale wegen (met o.a. de buurtwegen, nu gemeentewegen)
-
Het hoofdwegennet
- Europese hoofdwegen
- Vlaamse hoofdwegen
-
Het dragende netwerk
- Regionale wegen
- Interlokale wegen
-
Het lokale wegennet
- Lokale ontsluitingswegen
- Lokale erftoegangswegen
-
N-wegen van eerste categorie
Nummering van 1 tot en met 9: deze lopen stervormig vanuit de hoofdstad Brussel (in wijzerzin).
Bijvoorbeeld: de N1 is de weg van Brussel naar Antwerpen, N2 van Brussel naar Hasselt, N3 van Brussel (over Leuven) naar Luik (Liège), N4 van Brussel naar Aarlen (Arlon), N5 van Brussel naar Charleroi, N6 van Brussel naar Bergen (Mons), N7 van Brussel naar Doornik, N8 van Brussel naar Kortrijk, N9 van Brussel (over Gent) naar Brugge.
-
N-wegen van tweede categorie
Nummering van 10 tot en met 90: deze wegen verbinden de provinciehoofdplaatsen (eveneens genummerd in wijzerzin).
N-wegen (belangrijkste deel van de weg) in Brabant beginnen met het cijfer 2. In Vilvoorde bevinden zich geen N-wegen van tweede categorie.
-
N-wegen van derde categorie
Nummering met drie cijfers. Deze wegen verbinden meestal N-wegen van tweede categorie.
- De N1 (Schaarbeeklei, Nowélei (Jean-Baptiste), Hendrik I-lei, Mechelsesteenweg) over een afstand van ongeveer 8,4 km, die loopt vanaf de Van Praetbrug (R21 middenring Brussel) over Mechelen en Antwerpen richting Nederlandse grens.
- De N202 (Sint-Annalaan) verbindt de N211 in Grimbergen met de A12 en de N276 in Brussel (Mutsaard).
- De N209 (Tyraslaan) is met 1,5 km misschien wel de kortste N-weg en vormt de verbinding tussen de N260 ter hoogte van de Budabrug (Brussel / Neder-Over-Heembeek) en de E19 (R0) ter hoogte van afrit 6 (Koningslo/Vilvoorde).
- De N211 (Luchthavenlaan, deel van de Hanssenslaan (Benoit), Stationlei, Heldenplein (kruising met de N1), Vuurkruisenlaan, Rubensstraat) verbindt de N21 (Haachtsesteenweg Brucargo) en de N47 (Droeshout (Opwijk) tussen Asse en Dendermonde), en sluit aan op de E19 (op- en afrittencomplex 12).
- De N260 (Brusselsesteenweg / Vaartdijk) ligt langs het kanaal Brussel–Zeeschelde en verbindt de N211a (Fabrieksweg Grimbergen/Borgt) met de R21 (Van Praetbrug, middenring Brussel).
- De N278 loopt vanaf de N211 (Luchthavenlaan Machelen) naar de N227 (Tervuursesteenweg Perk).
-
De R0 of de Ring rond Brussel
Met een binnen- en een buitenring. De R0 is grotendeels een autosnelweg, met in Vilvoorde een viaduct over een aantal grote infrastructuren. Vanaf het oprit- en afrittencomplex in Machelen valt de R0 samen met de E19 in de richting van onder meer Halle en Parijs. In de andere richting loopt de R0 samen met de E40 over Leuven naar Luik.
-
De R22 of Woluwelaan
Een min of meer niet-gesloten ringweg die de verbinding maakt tussen de N5 (Waterloosesteenweg), over de verschillende Woluwegemeenten, het oprittencomplex van de luchthaven en de industriezone Cargovil, tot aan de Cokeriestraat in Grimbergen.
In de marge zijn er nog de B-wegen die in vele gevallen een belangrijke toegangsweg vormen naar bijvoorbeeld een stad (o.a. B401 van de E17 naar Gent centrum).
De gewestwegen (met in veel gevallen verschillende straatnamen voor dezelfde weg) verbinden nu meestal hoofdwegen en lopen dwars door onze stad, waar vroeger de voornaamste wegen vanuit de rand van de stad richting een aantal steden liepen (Brussel, Aalst, Mechelen, Leuven).
Bijvoorbeeld de gewestweg N278:
- Op grondgebied Machelen: Peutiesteenweg en Noordstraat
- Op Vilvoorde: Sint-Martinuslaan
- Op Perk (Steenokkerzeel): Peeterslaan
ONDERDELEN VAN EEN STRAATNAAM
AVENUE
In de 16de eeuw betekende een avenue ook doodgewoon een ‘toegangsweg’. Soms nog gebruikt in het dialect: ‘den avenue’ voor de Hendrik I-lei.
BAAN
Het middeleeuwse ‘banen’ zou verband houden met ‘boenen’ en verwees naar een effen oppervlakte of open ruimte. Gebruikt in vroegere benamingen zoals Aarschotsebaan.
BOULEVARD
Boulevard is afgeleid van het Franse ‘boulever’, verwant met het Middelnederlandse ‘bolwerc’, een met aarde versterkte palissade die dienstdeed als stadsomwalling. Na de afbraak van deze omwallingen werden er promenades met bomen aangelegd. In Parijs kreeg de term in de 18e eeuw de betekenis van een brede, voorname straat. In de volksmond vaak aangeduid als ‘de boulevard’.
DREEF
Verwant met ‘drijven’ of ‘drift’. Oorspronkelijk een landweg waarlangs vee werd gedreven. Door intensief gebruik werden deze wegen breder. Voorbeelden: Otto de Mentockdreef, Correctiedreef.
DIJK
Afkomstig uit Germaanse werkwoorden die ‘graven’ of ‘spitten’ betekenen. Oorspronkelijk gebruikt voor een sloot of aarden wal. Komt vaak voor in familienamen. Heden kennen we nog de Westvaartdijk.
GAARDE
Betekent erf, binnenplaats, omheinde tuin of afgepaald stuk grond. Verwant met wijngaard, boomgaard, Duits ‘Garten’ en Engels ‘garden’. Komt o.a. voor in Groot-Bijgaarden, Klein-Bijgaarden en Hoegaarden. In de wijk Houtem voor Hooigaardestraat en Ten Gaarde.
HOF
Al meer dan duizend jaar in gebruik met de betekenis ‘omsloten ruimte’. We kennen het ook in samenstellingen zoals kerkhof en doolhof. Recent gebruikt voor het Van Thuringenhof (Sofia).
LAAN
Oorspronkelijk een zijpad, vaak gebruikt voor vee. Door het verband met bosrijke gebieden werd een laan later vereenzelvigd met een weg met bomen.
LEI
Typisch Zuid-Nederlands woord voor een laan of avenue. Afgeleid van ‘leiden’ en duidde een doorgang of passage aan. Uiteindelijk vervaagde het onderscheid met ‘laan’.
PAD
Een weg die door betreding werd ‘uitgeslagen’. De ondergrond werd hard door gebruik.
PLAATS
Afgeleid van het Oudfranse ‘place’, oorspronkelijk ‘brede ruimte’. Veel gebruikt voor marktplaatsen. In Vilvoorde vooral in dialectgebruik.
PLEIN
Open ruimte in de bebouwde kom. Ontleend aan het Oudfranse ‘plain’ en het Latijnse ‘planum’.
SINGEL
Ringweg of weg langs een stadsgracht. Afgeleid van het Latijnse ‘cingere’ (omgorden). Niet van toepassing in Vilvoorde.
SQUARE
Franse vertaling voor ‘hof’. Vroeger gebruikt voor Duchastel Andelothof.
STEENWEG
Typisch Belgische rechte verharde verbindingsweg uit de 18e eeuw, vaak met lintbebouwing en door verschillende woonkernen.
STEEG
Verwant met ‘stijgen’. Smalle wegen naar hoger gelegen delen van de stad, vaak met drempels of treden.
STRAAT
Afgeleid van het Latijnse ‘via strata’, geplaveide weg. Evolueerde tot de algemene benaming voor wegen.
WEG
Afgeleid uit het Germaanse ‘wega’. Het meest algemene en flexibele straatbestanddeel.
WEGEL
Kleine onverharde voetweg door de velden. Specifieker dan ‘pad’.
WIJK
Afgeleid van het Latijnse ‘vicus’. Zelden gebruikt als straatnaam. In Vilvoorde slechts één keer: Marie-Joséwijk.
OVERIGE
Andere achtervoegsels zoals gracht, kanaal, kade, stede of put komen sporadisch voor. Soms gebaseerd op toponymie, zoals Kareelerf of Lavendelveld.
PLAATSNAMEN
Toponymie of plaatsnaamkunde is een discipline binnen de taalkunde die plaatsnamen (toponiemen) opspoort en verklaart. Naast de herkomst bestudeert de toponymie ook de verspreiding van plaatsnamen. Deze wetenschap staat vooral ten dienste van de archeologie en de historische geografie.
Omschrijving van de studie
Toponymie heeft niets te maken met plaatsverklarende verhalen of sagen. Ze bestudeert plaatsnamen op een wetenschappelijke manier, vertrekkend van de oudste bekende vorm van de naam, omdat deze meestal het meest ‘doorzichtig’ is.
Door het analyseren en verklaren van plaatsnamen krijgt men inzicht in:
- geschiedenis
- bodemgesteldheid
- taalontwikkeling
- activiteiten
- plantengroei
- reliëf
- geografie
- oude beroepen
- oude persoonsnamen
- plaatselijke heiligen of schutspatronen
- aard van de nederzettingen ter plaatse
Subcategorieën binnen de toponymie
- Toponiem – plaatsnaam, veldnaam
- Hydroniem – waternaam, waterloopnaam
- Hodoniem – straatnaam
- Oroniem – bergnaam
De rol van het NGI in het beheer van geografische namen
(Bron: Nationaal Geografisch Instituut - Infofiche, 3 september 2026)
Een naam op een kaart heeft belang. De recente ophef rond de naamsverandering van het Ontariomeer in “Lake America” heeft dit op spectaculaire wijze in herinnering gebracht: achter een paar woorden op een kaart gaan soms kwesties schuil die te maken hebben met geschiedenis, identiteit, cultuur … maar ook met macht.
Maar wie beslist er in België welke naam op een kaart wordt vermeld? Dit artikel geeft antwoord op enkele belangrijke vragen.
Wie beslist over plaatsnamen in België en Europa?
Wat plaatsnamen betreft, kunnen we een onderscheid maken tussen twee grote categorieën. Enerzijds zijn er de officiële namen, zoals de namen van gemeenten, gewesten, provincies en straten, die door de overheid worden vastgesteld. Anderzijds zijn er niet-officiële namen of gebruiksnamen, die in de loop der tijd door traditie en dagelijks gebruik ingeburgerd zijn geraakt. De tweede categorie geldt voor veel rivieren, bergen, bossen, gehuchten en andere landschapselementen.
In België bestaat er niet één enkele instantie die over alle geografische namen beslist. Afhankelijk van het type plaats kunnen beslissingen worden genomen door de federale overheid, de gewesten, de provincies of de gemeenten. Voor taalkundige, historische of wetenschappelijke kwesties kunnen de overheden ook advies vragen aan 📚
de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie (KCTD/CRTD)
, een orgaan dat bestaat uit specialisten in plaatsnamen. De rol van deze commissie is echter adviserend: zij geeft advies, maar neemt geen beslissingen.
Voor namen die niet officieel door een overheid zijn vastgelegd, zoals het geval is voor veel namen van waterlopen, velden of andere landschapselementen, speelt het lokale gebruik een belangrijke rol. Met andere woorden: het zijn vaak de inwoners en de geschiedenis die ervoor zorgen dat deze namen blijven voortbestaan.
In tegenstelling tot wat men soms denkt, bestaat er geen Europese instantie die verantwoordelijk is voor het benoemen van plaatsen. Elk land blijft bevoegd voor zijn eigen toponymie en beheert zijn geografische namen volgens zijn eigen regels.
Is er een internationale organisatie die hierop toeziet?
Op mondiaal niveau bestaat er een organisatie van de Verenigde Naties, de United Nations Group of Experts on Geographical Names (UNGEGN). Haar taak is niet om in plaats van de landen te beslissen hoe steden, rivieren of bergen moeten heten, maar wel om aanbevelingen uit te werken zodat geografische namen wereldwijd op een consistente manier worden gebruikt.
Concreet moedigt UNGEGN alle landen aan om lokale benamingen te respecteren, onnodige naamswijzigingen te vermijden, consistente spellingsregels toe te passen en taalkundige bijzonderheden, zoals accenten en andere diakritische tekens, te behouden. Het doel is om cartografie, navigatie, internationale communicatie en de uitwisseling van geografische gegevens te vergemakkelijken.
Op Europees niveau bestaat geen vergelijkbare instantie die waakt over het consistente gebruik van geografische namen.Europese landen wisselen ervaringen uit en werken samen in wetenschappelijke, technische en cartografische netwerken, maar elke staat blijft zelf verantwoordelijk voor de namen die op zijn grondgebied worden gebruikt.
Wie staat in voor het beheer van de toponiemen in België?
In België is het Nationaal Geografisch Instituut (NGI) verantwoordelijk voor het beheer van plaatsnamen. Dat lijkt misschien een detail, maar het is in werkelijkheid een belangrijke opdracht. België telt geografische namen: gemeenten, rivieren, bossen, wijken, gehuchten, heuvels … hebben allemaal een naam. Sommige namen hebben verschillende schrijfwijzen, andere zijn bekend onder verschillende namen afhankelijk van de taal of lokale gewoonten.
De taak van het NGI bestaat erin deze namen te verzamelen, te controleren en te documenteren, zodat iedereen eenduidig naar dezelfde plaats kan verwijzen. Al deze informatie wordt opgenomen in een nationale databank die onder meer wordt gebruikt voor kaarten en geografische diensten.
Daarbij hanteert het NGI drie belangrijke principes:
Dit werk draagt bij tot het behoud van een vaak weinig bekend maar waardevol erfgoed. Plaatsnamen vertellen immers het verhaal van landschappen, bewoners en de geschiedenis van een gebied. Het NGI volgt daarbij ook de internationale aanbevelingen van de Verenigde Naties inzake geografische namen en vertegenwoordigt België binnen UNGEGN.
Kan België zomaar een toponiem veranderen (bijvoorbeeld van de Maas)? Ja, België kan de officiële naam van een plaats op zijn grondgebied wijzigen, zolang de daarvoor geldende procedures worden gevolgd. Een recent voorbeeld is de nieuwe gemeente Pajottegem, die ontstond door de fusie van Galmaarden, Gooik en Herne.
Voor een belangrijk geografisch element zoals de Maas ligt dat echter heel anders. De naam Maas wordt al eeuwenlang gebruikt en maakt deel uit van ons historisch en cultureel erfgoed. Hij is bovendien ver buiten België bekend. Een naamswijziging zou dan ook een aanzienlijk verlies betekenen voor het Belgische erfgoed en verstrekkende gevolgen hebben.
Zelfs als België zou beslissen om in zijn officiële documenten een andere naam te gebruiken, zouden andere landen, instanties en organisaties daar niet automatisch in meegaan. Frankrijk, Nederland, uitgevers van atlassen, internationale kaartenmakers en navigatiediensten zouden de naam “Maas” kunnen blijven gebruiken.
Precies daarom raadt UNGEGN doorgaans aan om gevestigde geografische namen niet te wijzigen. Het gebruik van stabiele, consistente plaatsnamen bevordert de (internationale) communicatie, de cartografie en het behoud van cultureel erfgoed.
Toponymie in Vilvoorde
In Vilvoorde verwijzen onderstaande straatnamen naar vroegere plaatsnamen:
Budasteenweg, Devoerlaan, Drie Kastelenstraat, Herlaerstraat, Heysellaan, Hof ten Voordestraat, Hoogveld, Huinhovenstraat, Klein Hoogveld, Mimastraat, Mutsaertstraat, Neerhofstraat, Tweewegenstraat.
Opmerking: sommige van deze straten zijn vandaag niet meer gelegen in de onmiddellijke omgeving van de oorspronkelijke plaatsnaam.
HYDRONYMIE
Hydronymie ((van het Griekse hudor; "water" en onuma; "naam") is de taalkundige studie van hydroniemen: namen van waterlopen, meren, zeeën en bronnen. Het is een onderdeel van de toponymie (naamkunde) dat onderzoekt hoe waternamen ontstaan en evolueren door de geschiedenis. Deze namen zijn vaak zeer conservatief, wat betekent dat ze lang behouden blijven, zelfs na taalveranderingen of volksverhuizingen
Waterlopen in Vilvoorde
De eerste provinciale atlas van 1877 inventariseerde alle waterlopen, en dit met verschillende doelen. De wet van 7 mei 1877 verplichtte elke gemeente om een Atlas der onbevaarbare en onvlotbare waterlopen op te stellen in drie exemplaren : een voor het gemeentebestuur, een voor het provinciaal gouvernement en een derde exemplaar, dat doorgaans in het Algemeen Rijksarchief wordt bewaard (Ministerie van Binnenlandse zaken). Soms is de collectie van de provincie overgemaakt aan het Rijksarchief (dit is onder meer in Aarlen gebeurd met de collectie van de provincie Luxemburg) omdat deze documenten na 1955 in onbruik raken nadat bij wet een vervanging van de atlassen is bevolen. Iedere serie bevat van elke gemeente één boekdeel met een assembleerplan (op schaal 1:5000 of 1:10.000), detailplannen (op schaal 1:2500) en een beschrijving van de waterlopen. Bevaarbare waterlopen (stromen, rivieren en kanalen) komen er niet op voor omdat die onder de bevoegdheid van de staat vallen. De waterlopen werden in de atlas van 1950 in verschillende categorieën ingedeeld: • Eerste categorie: te beheren door de Staat (nu de Vlaamse Overheid • Tweede categorie: te beheren door de provincies • Derde categorie: te beheren door de gemeenten Waterlopen die niet in de atlas van 1950 voorkomen, maar wel in die van 1877, worden 'oud-geklasseerde' waterlopen genoemd, en dienen beheerd te worden door de aangelanden of – indien gelegen binnen een polder of watering - door het bestuur van deze polder of watering.
Uittreksel Atlas der Waterlopen (1967)
Het ontwerp van de digitale atlas lag van 1 september 2021 tot en met 28 februari 2022 in openbaar onderzoek. De Vlaamse Milieumaatschappij bundelde de bezwaren, opmerkingen en adviezen over het ontwerp in een overwegingsdocument. In dit document werden alle bezwaren, opmerkingen en adviezen gemotiveerd verwerkt. Op 7 februari 2023 keurde Minister van Omgeving Zuhal Demir de digitale atlas goed. Na het instellen van een beroep tegen de digitale atlas vernietigde op 20 januari 2026 het arrest nr. 265.472 van de Raad van State het besluit van de Vlaamse minister van Justitie en Handhaving, Omgeving en Toerisme van 7 februari 2023 ‘tot vastlegging van de digitale atlas van de gerangschikte onbevaarbare waterlopen en publieke grachten’. Door de vernietiging van de digitale atlas verliezen de publieke grachten in beheer bij een polder of watering hun statuut van publieke gracht dat ze kregen bij de eerste goedkeuring van de digitale atlas. Het beheer van deze grachten gebeurt nog steeds door een polder of watering. In de ontwerp digitale atlas zijn ze opgenomen als kandidaat publieke grachten. De vernietiging van de digitale atlas heeft geen impact op het statuut van de onbevaarbare waterlopen die geklasseerd werden in uitvoering van artikel 4 van de Wet Onbevaarbare Waterlopen. Ook de publieke grachten die door de gemeenten, polders en wateringen aangeduid werden in uitvoering van artikel 23 van de Wet Onbevaarbare Waterlopen behouden hun statuut.
Het ontwerp van digitale atlas kan via het geoloket geraadpleegd worden. Dit ontwerp van digitale atlas bevat onder meer de dwarsprofielen van de onbevaarbare waterlopen. Dit is informatie die naast andere bronnen geraadpleegd kan worden om de grensbepaling langs onbevaarbare waterlopen te doen.
In Vilvoorde zijn volgende waterlopen in de digitale atlas opgenomen (Naast de naam van de waterloop wordt het nummer van de waterloop vermeld zoals die gekend is in de huidige Vlaamse hydrografische atlas (VHA):
- Barebeek (6560)
- (Neer)Broekgracht (6873)
- Kanaal Brussel – Rupel of Kanaal Brussel – Willebroek (20)
- Kautesteenbeek (6847)
- Lobbeek (6562)
- Plattesteenbeek (6824)
- Tangebeek (6574)
- Toevoerkanaal wachtbekken Trawool (11014)
- Trawool (6595)
- Vondelgracht (6595)
- Woluwe (6555)
- Zenne (6552)
Volgende waterlopen zijn niet geïnventariseerd op de Vlaamse Hydrografische atlas (omwille dat ze vlak op de grens met het Brussels Hoofdstedelijk Gewest zijn gelegen): Grote Knijfbeek Kleine Knijfbeek
Andere waterlopen zijn ondertussen verdwenen of waren vroeger gekend onder:- De Abeel
- Beek
- Bemptgracht
- Borghtgracht
- Driefontijnbeek
- Groenbeek (Groenstraatbeekloop)
- Gulle beke
- Hellebeek (Tangebeek)
- Kasteelbeek
- Kiekengracht
- Koeikensgracht
- Koijpoortdengracht
- Lebbeke
- Leibeek (Leijbeke – Leybeek)
- Loopgracht
- Maalbeek
- Molenbeek (Trawool of Meulenbeek)
- Molengracht
- Neerbroeckgracht
- Nonnen witten gracht
- Ouwe Aa
- Oudewagengracht
- Paddegracht
- Per(c)kgracht
- Ransbeek
- Tange weyde beeck
- Vuilenhoekloop
- Waege gracht
- Weygracht (Weigracht)
- Weversgracht (zie Broekgracht)
- Witteheerengracht