DATABANK VILVOGRAPHIA

STRATEN – PLEINEN – PLAATSEN

STEENKAAI

Type: gemeenteweg
Ligging: wijk Centrum & Broek

Coördinaten:

Lambert 72
153 593,83 m
178 786,72 m
Lambert 2008
653 592,45 m
678 787,49 m
WGS84 DMS
50°55'9,79" NB
4°25'11,50" OL
WGS84 graden
50,919387°
4,419862°
Web Mercator
492 016,83 m
6 607 046,67 m

📍 Bekijk locatie op OpenStreetMap

Toponymie

Huidige naam: Steenkaai
Laterale weg langsheen het kanaal Brussel-Zeeschelde, vanaf de grens met Brussel tot aan de Vlaanderenstraat.

Oude benaming: Vaertstraet, Steenkaeij


Oorsprong:

Brugse Stadsrekening (1338-1339 oude stijl)
Deze Brugse stadsrekening verschaft interes­sante inlichtingen over een Vilvoordse zakenvrouw, die een sprekende naam droeg: 'Vergriele Platewijf van Vul­vorde'. Mevrouw Griele Platewijf kwam regelmatig naar Brugge. Ze leverde allerlei stenen voor de openbare werken van de Zwinstad. In 1339 verkocht ze daar 189 voeten tafelments, grondslag voor een verhoogde opbouw, bovenvloer, gebint of kroonlijst, 200 voeten trappen, of stoepen met treden, en verder winkele of hoekstenen, corbelen of kraagsteen of uitspringende steen, zillen of drempels, maetsordunen of gesneden arduin. In een andere levering verkocht ze twee lasten en een vierendeel Brabantse kasseistenen en daarna nog een last van deze kasseien. In deze drie kopen bezorgde ze steen voor een waarde van 42 pond 19 schelling 4 penningen. De lakennijverheid en de handel in steen waren de voornaamste economische bedrijvigheden van de stad Vilvoorde waren in de 14e eeuw. Het vervoer van deze materialen geschiedde toen langs de Zenne.
straat - xxx
Stadsrekening Brugge 1338-1339

Historiek

De Steenkaai ontstond na de aanleg van de vaart midden de 16de eeuw als laterale weg (of jaagpad) om toe te laten dat paarden trekschuiten konden voorttrekken. Dagelijks trokken paarden de grote, platte schuiten naar Willebroek en terug. In Klein-Willebroek stapten de passagiers over op grote zeilschepen of heuden die over Rupel en Schelde naar Antwerpen voeren. In 1575 vaardigde de overheid een ordonnantie uit die bepaalde dat het traject Brussel-Willebroek maar vijf uur mocht duren. In Brussel vertrokken de schuiten ’s winters om 7 uur en in de zomer om 6 uur. De pachter van de lijn moest zijn schepen zo uitrusten dat ook hooggeplaatste lieden comfortabel konden reizen. In 1573 gebruikte men voor het eerst een met ijzer belagen schuit die door vele paarden werd getrokken om het ijs op de vaart te breken.
Jagen is het voortbewegen van een schip door trekken aan een touw. Het is het meest bekend van de trekschuit, maar jagen is veel ouder. Het was gebruikelijk voor alle schepen bij ongunstige wind en gebeurt soms ook tegenwoordig nog (machinaal) in sluizen. Het is pas in een latere fase dat economische activiteiten zich ontwikkelden aan de Steenkaai.

Er waren in het verleden volgende activiteiten gevestigd:

Steenkaai - Havenstraat 85
straat -
straat -
Houthandel De Weert

BOSQUET A. - Invoer van inheems hout & mechanische zagerij (1924 – 1927)
LAUWAERT B. & Cie - Aanleggen van spoorwegen (1951 - 1991)
HENRI DE WEERT & FILS - Houthandel (Opgericht 1877) - s.a. Deweert H. & Fils Ancienne Maison (1926-1939)
KOEKOEKX gebr. - Groothandel in bouwmaterialen ( x - 2025)
4 FONTEINEN ontwikkelingsproject (vanaf 2026)

Steenkaai - Mottay & Pisart
straat -
Mottay & Pisart
straat -
Mottay & Pisart

"Mottay & Pissart N.V.", firma voor de regeneratie van minerale oliën. De fabriek bestond uit een conglomeraat van twintigste-eeuwse functionele constructies, grotendeels opklimmend tot circa 1924; fragmentarisch bewaarde vierkante schouw van baksteen, op het kadaster ingetekend in 1939; ze werd opgetrokken in functie van een oude stoominstallatie waarvan de ketel als opschrift "Jacques Piedboeuf/ 1911 No 9465 11K./ Jupille (Belgique)" droeg (de plaat met opschrift werd vroeger bewaard in de fabriek). De schouw, versterkt met ijzeren banden, werd in de jaren 1980 2,5 m ingekort.

straat -
Mottay & Pisart
straat -
Mottay & Pisart
Steenkaai - Kruitfabriek
straat -
zicht op de Kruitfabriek voor 1919
straat -
Kruitfabriek of Société Belge des Explosifs Favier

In 1887 werd een buskruitfabriek opgericht: de fabriek 'Les explosifs Favier', in de volksmond 't Poeierke genaamd. Als basis gebruikte men nitraat explosieven. Dit is een mengsel van alkali-nitraat of ammoniumnitraat met brandbare stoffen. De eerste vermelding van explosieven op basis van ammoniumnitraat gaat terug tot 1867, maar de industriële vervaardiging van explosieven van dit type gebeurde door een voormalig werktuigkundige, Andre Favier (1837-1889). De productie van de nitraat explosieven, algemeen bekend als explosifs Favier, groeide snel in Frankrijk. De gebruikte productiemethode garandeerde een zeer innig mengsel, dat een goede explosieve gevoeligheid gaf. Naast de matige productiekosten, hadden deze explosieven nitraat het voordeel dat ze minder gevoelig waren voor schokken of vuur (?!)
De explosieven bestonden uit een gecomprimeerde holle cilinder gevuld met 91,5 % nitraat van ammoniak en 8,5 % van mono-nitro-naftaleen. De patronen werden verpakt in papier verzadigd met paraffine-was, en daarna gedompeld in warme paraffine om om ze waterdicht te beveiligen.
Tijdens de eerste wereldoorlog werd de fabriek stilgelegd, pas in februari 1918 wordt de productie opnieuw opgestart. Op het einde van wereldoorlog I lieten de Duitsers alles wat niet te heet of te zwaar was achter. Opslagplaatsen van explosieven en munitie bleven onbeheerd en onbewaakt achter, over heel het land. Op het grondgebied van Vilvoorde moeten er op een gegeven moment 200 (!) onbewaakte wagons met munitie achtergebleven zijn. De bevrijdende troepen, Belgen, Fransen en Engelsen, wilden er zo snel mogelijk vanaf. De munitie die de Belgische troepen buit maakten, werden o.a. verkocht aan de buskruitfabriek Favier, die het buskruit zou recycleren. De hoeveelheid explosief materiaal in de fabriek moet redelijk groot zijn geweest: rond de 40 ton explosief materiaal (perdiet) in plaats van de vergunde 10 ton. De fabriek was op dat ogenblik niet meer vergund, de vergunningen liepen maar tot 1917. Omdat de fabriek gedurende de oorlog had stilgelegen meenden de bestuurders dat ze met die vergunning nog konden verder werken. Ironisch genoeg moet de bestuurder van de fabriek de dag voor de ontploffing een aanvraag voor vernieuwing ervan hebben ingediend (althans volgens hemzelf).

straat -
Ontploffing 1919
straat -
Brief ondertekend door directeur Keller (1903)
straat -
Verbouwing voorgevel (1903)
Wat nog nooit gebeurd was in het dertigjarige bestaan van de fabriek viel voor op zaterdag 31 mei 1919. Rond 9u20 's avonds breekt er een brand uit. Direct werd er begonnen met het in veiligheid brengen van het explosief materiaal. Nieuwsgierigen kwamen kijken wat er gaande was en verzamelden aan de overkant van de vaart en aan de Zenne. Rond 10 uur, staat heel het linkerdeel van de fabriek in brand. Het aanwezige brandweermateriaal was in slechte staat. Het was dan dat de hele boel ontplofte. Een tweede, zwakkere ontploffing deed zich iets later voor, aan de kant van het kanaal. De hitte van de brand had waarschijnlijk het explosief materiaal in de metalen kisten doen ontbranden. De ramp, later erkend als oorlogsramp, maakte verschillende dodelijke slachtoffers (waarschijnlijk dertien) en veroorzaakte lichamelijke en materiële schade bij meer dan 1.000 man. Meer dan 100 gezinnen hadden geen huis meer. Een groot deel van het Tuchthuis wordt die dag vernield en tot ver in Vilvoorde was er schade (zo sprong het grote glasraam in het stadhuis kapot).
Op de plaats van de ontploffing was er een krater met een diameter van 30 meter en 6 à 8 meter diep. Het getroffen gebied was ondertussen het speelterrein van plunderaars geworden: vooral het zink van de daken van fabrieken was gegeerd. De gendarmerie moest dag en nacht patrouilleren in het gebied om diefstallen te ontmoedigen.

Steenkaai 40-44 - Bedrijfsgebouw
straat -
Steenkaai 'L'Industrielle de Vilvorde'
straat -
Steenkaai hoek Sluisstraat - vroegere gebouwen F. De Bock - met de sluis
straat -
Steenkaai 40-44

In 1909 kwam Frédor De Bock (De Bock Fr. s.a. - activiteit: optrekken van nijverheidsgebouwen van 1909 tot 1923. Aantal werknemers gemiddeld 20).
zich installeren om de rechteroever van het kanaal, in de buurt van de 'Drie Fonteinen'. Hij bouwde er magazijnen en burelen, welke verbonden werden met een industriële spoorweg {hiertoe werd in 1908 de Société Anonyme du Chemin de Fer Industrie! Port de Vilvorde opgericht afgekort CFI ) en onmiddellijk gesitueerd waren tegenover het kanaal. De gekozen plek was bijzonder nuttig voor alle aan- en afvoer. De ontwikkelde activiteit door Frédor De Bock was waardevol en bood kansen om belangrijke activiteiten te ontwikkelen.
Zo bouwde hij een sterke reputatie op. In het kader van de expansie, was het noodzakelijk om de primitieve gebouwen aanzienlijk uit te breiden, en weldra werden deze vervangen door grotere constructies waarin o.a. magazijnen, werkplaatsen voor schrijnwerkerij en metaalconstructies zich konden vestigen, aangevuld met ruime burelen.
Zonder reclame, zonder grote publiciteit, maar enkel door het geleverde werk, werd het huis de Bock één van de belangrijkste van het land. Om de concurrentie voor te zijn en om te kunnen voldoen aan de talrijke vraag tot gebruik van hulpstukken in gewapend beton in de bouw, besliste Frédor De Bock om samen met zijn zoon in 1924 een nieuwe dochtermaatschappij op te richten onder de naam L'lndustrielle de Vilvorde', met als doel de fabricatie en verkoop van zijn producten, in dewelke hij de belangrijke functie vervulde van gedelegeerd bestuurder.
De gebouwen werden opgericht door de naamloze vennootschap Anciens Etablissements Frédor De Bock (De Bock Fr. Ane. Ets .. s.a.: algemene bouwonderneming van 1924 tot 1932 met gemiddeld 23 werknemers, maximum 28 in 1926). Gesitueerd tussen de Harensesteenweg en het kanaal, gescheiden door de Zenne, waarop een brug in gewapend beton was gebouwd, had dit onroerend goed met drie verdiepingen een vloeroppervlakte van 30.000 m2 .
Volledig gebouwd in gewapend beton, en immense zalen omvattende, werd het bediend door de industriële spoorlijn en het kanaal. Er was een kade aangelegd voor het lossen en laden van schepen. Het voornaamste doel van dit bedrijf was oorspronkelijk om verschillende delen in gewapend beton dienstig voor de bouwsector te fabriceren en te verkopen. Het gebouw, met zijn unieke ligging, zijn concept en met de moderne middelen die werden ter beschikking gesteld van de gebruikers, was één van de mooiste en belangrijkste industriële gebouwen die zich aan de boorden van het kanaal bevonden.
De Bock Frères Ets s.a. waren een algemene bouwonderneming en de opvolgers van De Bock Fr. Ane. Ets s.a., gevestigd aan de Steenkaai 51 van 1932 tot 1963, met gemiddeld 17 werknemers. Het bedrijf verhuisde naar Machelen in 1963.
Naast dit bedrijf was er nog De Bock Ets (div. Résines) Steenkaai 51 met kunststofverwerking (containerhuizen - model aan de Mechelsesteenweg) als activiteit van 1959 tot 1963.

Volgende bedrijven kregen onderdak in de gebouwen: De Filature de Vilvorde n.v. was actief van 1926 tot 1958
Er werkten gemiddeld 172 werknemers (1948 : 299). De activiteit verhuisde naar het nummer 517 in 1949 en werd opgeslorpt in 1957 door de nv Verenigde Spinnerijen en Weverijen Cleppe en Claebout uit Heule.
La Doublure Beige nv actief sedert 1936 met het vervaardigen van voerstoffen in kunstzijde, wol en katoen
Marereel & Windfohr sedert 1932 – Looierij
Parquets Excelsior sedert 1931 - Mechanische parketvloerfabricatie
La Maille s.a.
Textile de Mariakerke s.a. katoenweverij vanaf 1926
Société Francaise des Huiles Minérales - Depot van zwarte en vette oliën
Ets Van Hoff
Manufacture Belge de Dentelles Mécanique
Manusac
Fondation C0
Transfer
Semper Zeepziederij (Naaimachines vanaf 1951)

Onder andere volgende bedrijven vestigden zich later ook nog in de gebouwen aan de Steenkaai:
- Betorix nv (nv Subelco) Fabriek van betonblokken van 1973 tot 1979 met gemiddeld 21 werknemers (max 25 in 1976). In 197 4 overname door CBR (Cimenteries et Briqueteries Réunies). In 1978 verhuist de productie naar Luik (1980 overname door Nederlandse groep Bredero)
- Produits Chimiques et Verreries de Vilvorde fabricatie van glas en drinkbekers opgericht 1921
- Weber (industriële mortels - Betraci nv van 1980-1993)
- lntersport
- LS Flocking
- ea.
Zie eveneens Harensesteenweg 218-232.

Steenkaai - Sluisstraat - Euroblan
straat -
Afbraak Euroblan 2014

Blanchisserie de Trois Fontaines s.a. (1953 - 1973) met een gemiddelde tewerkstelling van 125 (1972: 234)
Euroblan n.v. (1966 – 1998)
Initial Euroblan nv (Initial Friswit – Rentokil - Initial Textiles) (1998 – 2012)

straat -
Euroblan

Steenkaai - Sluisstraat
straat -
Vroegere hoekgebouw Steenkaai - Sluisstraat

Na de stopzetting van de activiteiten van de bloemmolens midden de jaren '80 van vorige eeuw nam de firma Matreco voor een tijd een klein deel van de gebouwen als kantoor in gebruik.

Steenkaai - Sluisstraat - Bloemmolens
straat -
Bloemmolens 1913
straat -
Bloemmolens 1956
straat -
straat -
straat -
straat -
straat -
Bloemmolens Steenkaai - Sluisstraat kant Zenne (1985)
straat -
Bloemmolens Steenkaai - Sluisstraat met industiële spoorweg C.F.I. (1985)
straat -
Bloemmolens Steenkaai - Sloop (1989)

Op 16 oktober 1995 verwierven de GOM VlaamsBrabant en de stad Vilvoorde het eigendomsrecht over de gewezen maalderij van de Molens Drie Fonteinen op de rechteroever van het zeekanaal Brussel-Schelde. Diverse denkoefeningen over de herbestemming van het verkrotte complex leidden tot de conclusie dat hergebruik van de kólossale structuur, opgebouwd rond drie enorme silo's, budgettair onhaalbaar was. Uiteindelijk viel de beslissing om de industriële gebouwen af te breken teneinde het terrein van 1,3 hectare dat zo vrijkwam - na sanering van de bodem - voor nieuwe bedrijfsvestigingen gebruiksklaar te maken. Het prijskaartje bedroeg goed 45 miljoen fr voor de aankoop van de site en het slopen van de gebouwen plus 8 miljoen fr voor de bodemsanering.
Zo'n 80 % van laatstgenoemde kost wou de provincie VlaamsBrabant voor haar rekening nemen. Het besluit van de Vlaamse regering van mei 1993 - voorloper van het Vlaamse decreet op de vernieuwing van verlaten bedrijfsruimten van 19 april 1995 - opende perspectieven voor de revitalisering van verouderde industriële sites.
"Volgens dit besluit konden vernieuwingsprojecten op een overheidssubsidie rekenen voor de verwerving van de panden (30%) en voor de herbestemming ervan (90% ). De sanering van de Molens Drie Fonteinen werd het eerste pilootproject. Via subsidiëring van het Vlaams Gewest konden we de helft van onze investering van circa 45 miljoen recupereren. We mochten bovendien rekenen op de financiële ondersteuning van de nv Novovil, de reconversiemaatschappij die sedert 1987 actief is in het Vilvoordse", zei Cyriel Van Mellaert, voorzitter van de GOM Vlaams-Brabant op 24 april 1998 bij de start van de afbraak van de bloemmolens.
Met het doel de site in de plannen voor de reconversie van de kanaal:zone te integreren, kocht de nv Novovil op 18 december 2001 het braakliggend perceel en het Matreco-kantoorgebouw, dat later onder de sloophamer ging, van de GOM en de stad over voor de som van goed 38 miljoenfr.

Steenkaai - Bloemmolens - Tunnel

straat -
straat -
Aanleg tunnel Steenkaai - Brusselsesteenweg / Bloemmolens

Er werd een tunnel aangelegd tussen beide oevers om bloemzakken te vervoeren via wagonnetjes. Deze werd ontworpen door professor Vrançois en aangelegd door aannemer Frédor De Bock. De tunnel werd ingehuldigd op 30 april 1910. Het betrof een stalen constructie die op een diepte van 3 tot 4 meter werd verzonken op de bodem van het kanaal en dit over een lengte van 78,40 meter (totale lengte 109,55 meter - diamter 2 meter). In 1940 bliezen de Engelsen de onderwatertunnel op die de sites van de Molens Drie Fonteinen op beide oevers van de vaart Brussel-Willebroek verbond. De vernieling beperkte zich niet tot de 'subway' maar het hele bedrijf moest eraan geloven. In 1941 startte de wederopbouw op de rechteroever. Een Amerikaanse luchtaanval bracht 1944 zware schade aan deze nieuwe gebouwen toe. Het complex, gelegen tussen kanaal en Zenne, herrees pas in 1950 volledig uit zijn as. De tunnel werd in maart 2015 deels blootgelegd tijdens de graafwerken voor de heraanleg van de Steenkaai. Spijts de belofte om deze op de een of andere maqnier als industrieel erfgoed te bewaren is deze helaas onder de steen verdwenen.

straat -
Restanten tunnel Steenkaai - Brusselsesteenweg / Bloemmolens

Langs de Steenkaai waren er vroeger onder andere nog volgende activiteiten gevestigd:

Naam
Aard
Periode
Nr
Koekoekx Stephan
(1990)
5
Koekoekx Gebroeders n.v.
Groothandel bouwmaterialen en steenkool
1923 - ?
9
straat - kameren
Steenkaai 9 - Gebroeders Koekoekx (1935)
Huenens Ets.
Groothandel in bouwmaterialen
1929-1933
26
Charlemetal
Ijzergroothandel
1966-1983
26
Sobelag nv
Fabrikant van steenkoolagglomeraten
1947-1973
26
Plaasterfabrieken van Vilvoorde nv
Plaasterfabriek
1951-1983
27
Comptoir Franco-Belge de Matériaux de Construction
Plaasterfabriek
1983-1985
27
Gebroeders Koekoekx nv
bouwmaterialen
39
straat - kameren
Steenkaai 9 - Gebroeders Koekoekx (1989)
Betonix
Fabriek van betonblokken
1973-1979
40
Subelco
Fabricatie van beton- bims- en arjexblokken
1951-1985
40
straat - kameren
Steenkaai 40 - Subelco
Lokomobiel bvba
40
Plas en zonen pvba
Fabricatie van onderdelen in beton voor binnenbouw
1974-1975
41
Société de fabrication des produits Subelco nv
41
Produits Chimiques & Verreries de Vilvorde
Glas & drinkbekers
1921 - ?
41
Sobelpierre sprl
Fabricatie & handel in samengestelde steen
1962-1971
41
Subelith sprl
Invoerder van Oostenrijkse Heraklith platen
1959-1961
41
Les Huileries Brabançonnes
Raffineren van minerale oliën
1937-1945
42
Etablissements Mottay-Pisart nv
Regeneratie van minerale oliën
1892 - 2005
42
Les Explosifs Favier s.a. ('t Poeierke)
Springstoffenfabriek
1887 - 1919
Syndicat Général Industriel s.a.
Regeneratie van minerale oliën
42
Dasoqi-Hallak bvba
Recuperatie van textielgoederen
1991 - ?
43
Betraci n.v.
Industriële mortels
1980 - 1993
44
Weber & Broutin Benelux
Industriële mortels
1993 - ?
44
Europunion bvba
44
Byblos
44
Mareel H, Windfohr R. & Cie s.a.
Leerlooierij
1929 - 1974
44
Tytgat A.
Leerlooierij
1991 - ?
44
Intersport
Invoerder en groothandel sportgoederen
1998 - 1994
44A
L.S. Flocking bvba
textieldruk
44B
Advanced welding technologies bvba
44
Independent security training in nv
44
De Wachter Lucien
44B
Air et Lumière (Licht en lucht)
Handel in bouwmaterialen
1950 - 1951
Société des Alliages Industriels s.a.
Productie van metalen & metaalzouten
1922 - 1932
Cimbed
Fabricatie en groothandel bouwmaterialen
1948 - 1973
Manufacture Belge d'accessoires du Cycle & de l'automobile
Onderelen voor auto's en fietsen
1924 - 1927
49
Blanchisserie de Trois Fontaines s.a.
Industriële wasserij
1953 - 1973
50
Euroblan
Industriële wasserij
50
De Bock Frères Ets. s.a.
Algemene bouwonderneming
1932 - 1963
51
straat - kameren
Frédor De Bock 'Chantier Trois Fontaines' (1916)
Seneca J.B.
Algemene bouwonderneming
1922 - 1936
74

Bronnen

← Terug naar databank